یک آزمون مناسب ، منطبق براصول آموزشی وبرگرفته از جریان تدریس می باشد ، به عبارت دیگر آزمودن نیز بخشی ازروند تدریس فراگیر محسوب می شود که نتیجه ی آن دربرگیرنده میزان تلاش دانش آموزدرفراگیری ونیز میزان موفقیت های معلم درانتقال دانش به ایشان است . از این رو لازم است تاملاک ما ، دراندازه گیری و آزمون معیاری درست وقابل اتکا باشد تابتوان باتوسل به آن نسبت به توانایی های دانش آموزان قضاوتی کم اشتباه داشت . 

دید کلی

تمام فعالیتهای معلم و شاگرد و تعامل آنها برای این است که یادگیری موثر بوجود آید. یادگیری موثر در اهداف آموزشی که در آغاز تدریس تعیین شد. تجلی یافته است بنابراین تصمیم‌گیری‌ها و تلاشهای یادگیری برای تحقق اهداف مورد است. معلم وظیفه دارد در ضمن تدریس و در پایان آن بطور منظم و نظام‌دار نحوه انجام فعالیتها و آثار نتایج آن را ارزیابی کند تا بتواند با شناخت موانع و محدودیتها و رفع آنها دستیابی به اهداف را تسهیل نماید و به خوبی موقعیت دانش آموز را در فرایند یادگیری بشناسد. اگر به این کار مهمن در تدریس توجه نشود فرایند تدریس در جهت رشد دانش آموزان موثر واقع نمی‌شود.

انواع ارزشیابی

آنچه معلم انجام می‌دهد، ارزشیابی پیشرفت تحصیلی است که می‌توان بر آن ارزشیابی فرد نام گذاشت معلم با انجام این ارزشیابی از نقاط قوت و ضعف خود و دانش آموزان آگاهی بیشتری بدست می‌آورد و بهتر می‌تواند فرایند یادگیری را مدیریت کند. نوع دیگر ارزشیابی ، ارزشیابی برنامه درسی است. حیطه این ارزشیابی خیلی وسیع‌تر از نوع اول است برنامه به عنوان طرح یادگیری اجرا و عناصر گوناگون دارد. با اجرای برنامه درسی است که معلوم می‌شود هر یک از عناصر برنامه به شرایط یادگیرنده و امکانات و محدودیتهای دیگر تا چه حد تناسب و قابلیت اجرا داشته است.

البته ارزشیابی برنامه درسی فراتر از حیطه وظایف معلم است و برنامه‌ریزان باید آن را انجام دهند. در حیطه ارزشیابی برنامه درسی مواردی از قبیل قابل دسترسی بودن هدفها ، سازگاری هدفها باهم ، مطابق بودن اهداف با نیازها و علایق یادگیرنده‌ها و قابل فهم بودن برای معلمان و شاگردان و موارد از این نوع بررسی می‌شود. در فعالیتهای آموزشی ضمن تدریس معلم با روشها و امکانات موجود ، شرایط تغییر رفتار شاگردان را فراهم می‌کند. و شاگردان در فرایند آموزش ، فعالیتهای مختلفی را انجام می‌دهند و شرایط متعددی را تجربه می‌کنند.

اگر فعالیتهای آموزشی به اینجا محدود شود، مشخص نخواهد شد که آیا شرایط ایجاد شده مطلوب بوده یا نه و اینکه آیا شاگردان با کسب تجارب و انجام دادن فعالیتهای تعیین شده به هدفهای آموزشی رسیده‌اند یا نه. در فعالیتهای آموزشی بعد از تدریس لغات و مفاهیمی وجود دارد که معنای آنها اغلب برای دانشجویان و معلمان روشن نیست و گاهی نیز به دلیل نزدیکی مفهوم این لغات به همدیگر برداشتی نادرست از آنها ایجاد می‌شود بنابراین به شرح تعدادی از آنها می‌پردازیم.

مفاهیم نزدیک به ارزشیابی

امتحان چیست؟

در روشهای سنتی آموزش و پرورش امتحان به عملی گفته می‌شد که در پایان هر یک از سه ماهه یا نیمسال تحصیلی برای اندازه‌گیری میزان آموخته‌های شاگردان و تعیین قبول شدگان و مردودان به منظور ارتقای شاگردان از کلاسی به کلاس دیگر یا از واحدی به واحد دیگر انجام می گرفت. در روشهای جدید آموزش مفهوم امتحان دارای نقش و اهمیتی به مراتب بالاتر از مفاهیم فوق است و برای هدفهای مهمتر و گسترده‌تری بکار می‌رود.

در اصطلاح جدید ، مفهوم امتحان و ارزشیابی یکی است زیرا هر دو به اندازه‌گیری آموخته‌های شاگردان مربوطند. بنابراین امتحان نیز همچون ارزشیابی احتیاج به اطلاعات دارد. اطلاعات از طریق اندازه‌گیری بدست می‌آید و اندازه‌گیری هر چیزی احتیاج به یک وسیله دارد، بنابراین باید اندازه‌گیری را تعریف کنیم.

اندازه‌گیری چیست؟

اگر معلمی توانایی یا یکی دیگر از ویژگیهای شاگردان را بوسیله آزمونی به کمیت تبدیل کند و آنها را به صورت اعداد نشان دهد گفته می‌شود که عمل اندازه‌گیری انجام داده است. به عبارت دیگر اندازه‌گیری در آموزش و پرورش عبارت است از بدست آوردن اندازه‌ها و اطلاعات مربوط به یک رفتار یا ویژگی خاص به صورت کمیت. در واقع اندازه‌گیری نشان می‌دهد که چه مقدار از یک صفت در یک شی یا شخص مورد نظر وجود دارد.

آزمون چیست و چه فرقی با اندازه‌گیری دارد؟

آزمون یکی از وسایل اندازه‌گیری فعالیتهای آموزشی و پیشرفت تحصیلی شاگردان است. اگر چه آزمون یکی از وسایل اندازه‌گیری آموخته‌های شاگردان در جریان فعالیتهای آموزشی است. نمی‌توان آن را کاملا با مفهوم اندازه‌گیری یکی دانست. زیرا آزمون ویژگی یا صفتی را مستقیما اندازه‌گیری نمی‌کند، بلکه فقط نمونه‌ای از تغییرات بالفعل را اندازه می‌گیرد. بنابراین مفهوم آزمون از اندازه‌گیری محدودتر است و معمولا به سوالاتی اطلاق می‌شود که در اختیار شاگردان قرار می‌گیرد تا به آنها پاسخ دهد.

ارزشیابی چیست؟

توجه به تعریف اندازه‌گیری ممکن است این سوال مطرح شود که اگر بدست آوردن اطلاعات اندازه‌گیری است، پس ارزشیابی چیست؟ اگر معلمی پس از اندازه‌گیری و بدست آوردن اطلاعات ، کیفیت یا اطلاعات بدست آمده را مورد توجه قرار دهد و به تحلیل آن بپردازد گفته می‌شود که او عمل ارزشیابی انجام داده است. مثلا هر گاه به توانایی کسی نمره بدهیم و این نمره را یادداشت کنیم، توانایی وی را اندازه‌گیری کرده‌ایم. ولی هر گاه نمرات را تفسیر کنیم یعنی آنها را با معیارهای ویژه یا ضوابط معینی مقایسه کنیم، دیگر تنها عمل اندازه‌گیری انجام نداده‌ایم بلکه توانایی پیشرفت شاگردان را ارزیابی کرده است.

پس ارزشیابی نوعی داوری در مورد فرد است. ارزشیابی پیشرقت تحصیلی عبارت است از فرایندی منظم برای تعیین و تشخیص میزان پیشرفت شاگردان در رسیدن به هدفهای آموزشی. از این رو نمی‌توان مشاهدات بی‌نظم و ترتیب رفتار شاگردان و پیشداوری‌های معلمان را ارزشیابی دانست. ارزشیابی پیشرفت تحصیلی همیشه ناظر بر هدفهای آموزشی است. ارزشیابی از اندازه‌گیری جامع‌تر است.

چرا بسیاری از شاگردان از ارزشیابی می‌ترسند؟

علت ترس و اضطراب از ارزشیابی ، بیشتر ناشی از عملکردهای غلط معلمان و روشهای نادرست ارزشیابی است. گاهی معلم نقش خود را فراهم کردن موقعیت و امکانات مناسب آموزشی و پرورشی هدایت فعالیتهای موزشی شاگردان به منظور رشد همه جانبه آنان است، فراموش می‌کند و تنها به انتقال حقایق علمی و اندازه‌گیری آن حقایق ضبط شده توسط فراگیران به منظور عبور آنان از کلاسی به کلاس دیگر می‌پردازند، در حالی که ارزشیابی همچون سایر فعالیتهای آموزشی است.

جدای از زندگی مدرسه‌ای شاگردان وظیفه همه معلمان است که ارزشیابی را از وجه ناآگاهانه به شکل آگاهانه درآورند و بدانند که ارزشیابی تنها برای صدور جواز عبور شاگرد به کلاس بالاتر نیست. در کنار ارزشیابی از پیشرفت تحصیلی فراگیران باید کارایی معلمان در امر تدریس نیز مورد ارزیابی قرار گیرد و میزان موفقیت یا عدم موفقیت معلمان همراه با عوامل موثر در آن مشخص شود معلم باید پس از بررسی میزان پیشرفت تحصیلی شاگردان و تعیین عوامل موثر در آن ، برای رفع نواقص و اشکالات موجود ، اقدامات لازم را به عمل آورد در واقع او باید به اصلاح طرح اجرا و ارزشیابی کل فرایند تدریس و یادگیری بپردازد. برای نیل به این هدف معلم نیازمند شناخت ویژگیهای بدنی ، روانی ، اجتماعی ، عاطفی و همچنین تواناییهای علمی ، استعدادها و نارساییهای شاگردان خود است.

زیرا هدف آموزش و پرورش تنها انتقال معلومات و حقایق علمی نیست بلکه برآوردن نیازهای همه جانبه شاگردان است به طریقی که همه آنان بتوانند استعدادهای خود را از قوه به فعل درآورند. معلم در ارزشیابی مستمر از فرایند آموزش موظف است از یک طرف به رشد گروهی و پیشرفت همه افراد کلاس توجه کند و از طرف دیگر متوجه کمبودهای آموزشی و نقایص پیشرفت تک تک فراگیران باشد و به کشف و برطرف کردن عواملی که سبب چنین کمبودها و نقایصی شده است، بپردازد.

اهداف ارزشیابی

• ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای شناخت تواناییها و زمینه‌های علمی شاگردان و تصمیم‌گیری برای انجام دادن فعالیتهای بعدی آموزش: یادگیری جریانی متوالی و بهم پیوسته است، از همین رو کسب مهارت و دانش در هر زمینه مستلزم داشتنم پایه‌های قوی و مستحکم و در عین حال کاملا علمی می‌باشد. برای نیل به این اهداف ارزیابی ضروری می‌نماید.
  
  
• ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای شناساندن هدفهای آموزشی در فرایند تدریس: فعالیتهای آموزشی به منظور رسیدن به هدفهای آموزشی صورت می‌گیرد و ارزشیابی تحقق یا عدم تحقق هدفها را مشخص می‌کند.
  
  
• ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای بهبود و اصلاح فعالیتهای آموزشی: نتایج ارزشیابی نه تنها میزان پیشرفت تحصیلی شاگردان و عملکرد آنان را در فعالیت آموزشی و پرورشی مشخص می‌کند بلکه کیفیت تلاش شاگرد و روش تدریس معلم و میزان مهارت وی را در این زمینه ارزیابی می‌کند و به معلم فرصت می‌دهد همواره درصدد اصلاح و بهبود روش تدریس خود برآید.
  
  
• ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای شناخت نارساییهای آموزشی شاگردان و ترمیم آنها: اگر ارزشیابی بر اساس موازین علمی تهیه و اجرا شود می‌تواند درباره پیشرفت تحصیلی شاگردان و ضعفها و نارساییهای آنان اطلاعات مفیدی در اختیار معلم قرار دهد و نشان خواهد داد که شاگردان چه مطالبی را فرا گرفته و چه مفاهیمی را نیاموخته‌اند و چگونه می‌توان آنان را برای جبران چنین کمبودهایی یاری کرد.
  
  
• ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای ایجاد رغبت و کسب عادات صحیح آموزشی در شاگردان: ارزشیابی نباید صرفا به منظور نمره دادن و تعیین افراد قوی و ضعیف بکار رود. اگر ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای تهدید شاگردان و تعیین افراد ضعیف مورد استفاده قرار گیرد، ارزش تربیتی خود را از دست می‌دهد. بلکه ارزشیابی باید آنها را با میزان کار و فعالیتشان آشنا سازد و علت میزان پیشرفت و عقب ماندگی آنها را مشخص کند و در آنان رغبت و انگیزه تلاش و فعالیت بیشتر بوجود آورد.
  
  
• ارزشیابی به عنوان عاملی برای ارتقا شاگردان: یکی دیگر از وظایف ارزشیابی سنجیدن میزان توانایی شاگردان برای ارتقا به مرحله دیگر است. اما نباید طوری عمل شود کمه تمام توجهات به محصول نهایی معطوف و موقعیت صحیح آموزشی کم‌کم به دست فراموشی سپرده شود. 
  

مصوبه هفتصد و پنجاهمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 26/4/1386

ماده (1) : تعاریف

ارزشيابي تحصيلي و تربيتي: ارزشیابی تحصیلی و تربیتی بخش جدايي ناپذير فرآيند ياددهي يادگيري است که داوري و قضاوت در مورد آموخته ها و تغيير رفتار دانش آموز در جهت نيل به هدفهاي آموزشي و پرورشي بر اساس آن صورت مي پذيرد.

ارزشيابي تشخيصي: ارزشيابي تشخيصي به منظور آگاهي از ميزان آمادگي دانش آموز جهت شروع مناسب تدريس مطالب جديد توسط معلم انجام مي گيرد.

ارزشيابي تكويني : مجموعه اقدامات و فعاليت‌هايي است كه به صورت مستمر توسط معلم و دانش‌آموز و ساير ارزيابي کنندگان به منظور بهبود فرايند ياددهي ـ يادگيري، در طول هر نوبت          به عمل مي‌آيد كه شامل انجام تكاليف درسي، آزمون‌هاي عملكردي، فعاليت‌هاي مرتبط با درس خارج ازكلاس به صورت فردي يا گروهي (فعاليت‌هاي پژوهشي و ...) ارزشيابي‌هاي باز و مشاهدات تدريجي رفتار و خودارزيابي و نظر اولياء دانش آموز مي‌باشد.

ارزشيابي باز : به آن نوع ارزشيابي اطلاق مي‌شود كه دانش‌آموزان بتوانند هنگام آزمون از كتاب درسي و ساير منابع مرتبط ديگر به صورت گروهي يا فردي نيز استفاده نمايند. بديهي است كه در ارزشيابي باز سؤالات بايد جنبة تفسيري، تحليلي، تركيبي و استنباطی داشته باشد.

خودارزيابي : ايجاد فرصت و شرايطي توسط معلم است تا دانش‌آموزان بتوانند درباره ميزان يادگيري خود به قضاوت و ارزيابي بپردازند.

آزمون عملكردي : آزموني است كه توسط معلم صورت مي‌گيرد و ناظر بر مشاهده و عمل دانش‌آموزان در انجام تكاليف محوله يا داوطلبانه است.

ارزشيابي گروهي (مشاركتي) : نوعي ارزشيابي است كه در فرايند اجرايي آن، دانش‌آموزان صرفاً موضوع ارزشيابي نيستند بلكه بطور فعال و به صورت گروهي در امر ارزشيابي شركت و با هم همكاري مي‌كنند.

ارزشيابي پاياني : عبارت از ارزشيابي‌هايي است که در پايان هر یک از نوبت‌هاي مذکور در ماده 3 به عمل می آید.

ماده (2) : اهداف

در دوره راهنمايي تحصيلي، ارزشيابي دانش‌آموزان مبتني بر اصول حاكم بر ارزشيابي پيشرفت تحصيلي با تأكيد بر اهداف زير انجام مي‌گردد :

1-2- جمع آوري و توليد اطلاعات براي اصلاح برنامه ها و روشهاي آموزشي

2-2ـ حصول اطمينان از تحقق يادگيري در دانش‌آموزان براي ارتقاي آنان به پايه يا دوره تحصيلي بالاتر

3-2- اصلاح و بهبود فرايند ياددهي ـ يادگيري

4-2ـ ايجاد مهارت خودارزيابي به صورت فردي و گروهي در دانش‌اموزان

5-2ـ تشخيص و پرورش استعدادها،علايق و خلاقيت دانش‌آموزان به منظور راهنمايي آنان در فعاليت‌هاي حال و آينده

6-2ـ ايجاد التزام به رشد همه جانبه دانش آموزان و رعايت اصل تفاوت‌هاي فردي در فرايند ياددهي ـ يادگيري

7-2ـ اميد آفريني و تقويت اعتماد به نفس در دانش‌آموزان 

ماده (3) :

 ارزشيابي تحصيلي و تربيتي دانش آموزان در نوبت هاي زير انجام مي شود:

الف) ارزشيابي نوبت اول (لغايت پايان دي ماه)

ب) ارزشيابي نوبت دوم (لغايت پايان خردادماه)

ج) ارزشيابي ويژه دانش‌آموزاني كه در در درس يا دروسي در خرداد ماه تجديد شده‌اند و در کلاسهاي جبراني تابستاني شرکت مي کنند (لغايت نيمه اول مرداد ماه)

د ) ارزشيابي ويژه دانش‌آموزاني كه در خرداد يا مرداد ماه قبول نشده‌اند (لغايت 20 شهريورماه)

ﻫ ) ارزشيابي ويژه دانش‌آموزاني كه در نوبت مرداد يا شهريور ماه شرايط قبولي پايه سوم را احراز نمي‌كنند (لغايت 20 دي‌ماه)

و) ارزشیابی از غایبین موجه که حداکثر دو هفته پس از اعلام نتایج ارزشیابی های خرداد و شهریور انجام می شود.

 تبصره 1 - در  ايام  ارزشيابي  پاياني  نوبت اول ، كلاس‌هاي درس داير خواهد بود. ولي  مدارس مي توانند با اخد مجوز از کميسيون خاص اداره آموزش و پرورش منطقه/ ناحيه/ شهرستان حداکثر به ميزان دو هفته متوالي کلاس درس را در نوبت اول تعطيل نمايند. در اين صورت مدير مدرسه موظف است مراتب را به صورت مکتوب به اولياي دانش آموزان اطلاع دهد. در ايام برگزاري ارزشيابي نوبت دوم كلاس‌هاي درس دایر نمی باشد.

تبصره 2- در مناطق گرمسيري، ارزشيابي نوبت اول و دوم به تشخيص کميسيون خاص منطقه حداکثر دو هفته زودتر برگزار خواهد شد.

تبصره 3- مدرسه  مي تواند  با  اخذ  مجوز کميسيون خاص  اداره  آموزش  و پرورش محل از  دانش آموزي که به ضرورت به اتفاق والدين خود به خارج از کشور عزيمت خواهد کرد، حداکثر يکماه قبل از شروع ارزشيابي پاياني، ارزشيابي به عمل آورد.

ماده (4)  :

نوع ارزشيابي پایانی هر درس به شرح جدول پيوست مي‌باشد.

ماده (5) :

نمره ارزشيابي هر درس بر مبناي 20 خواهد بود که سهم نمره ارزشیابی تکوینی و پایانی هر یک می باشد لکن متناسب با ماهيت هر درس، سهم نمره تکويني قابل افزایش خواهد بود که  در راهنماي برنامه درسي مصوب شورای عالی آموزش و پرورش مشخص می گردد.ضمناً چنانچه در هر يک از نوبت هاي ارزشيابي، نمره دانش آموزي پس از محاسبه ميانگين نمره ارزشيابي تکويني و پاياني به صورت اعشاري بود، معلم مربوط مي تواند با توجه به وضعيت درسي دانش آموز در کلاس به هر نحو که صلاح  مي داند نمره وي را سر راست کند.

تبصره‌1- نمره ارزشیابی‌هردرس‌ درنوبت‌اول‌بااحتساب‌ ضريب‌يك‌ودرنوبت‌دوم‌بااحتساب‌ضريب دو‌ در كارنامه‌ درج‌ مي‌گردد.

تبصره 2-  معلم موظف است حداكثر تا پنج روز قبل از برگزاري ارزشيابي پایانی هر نوبت           نمره ي ارزشيابي تكويني را به دفتر مدرسه تحويل دهد. در ضمن معلمان بايدنتايج ارزشيابي‌هاي به عمل آمده در مورد هر دانش‌آموز را در صورت مرخصي يا انتقال از طريق مدير مدرسه به معلم جديد تحويل دهند.

تبصره 3- با توجه به نقش اولياي دانش آموزان درفعاليت هاي خارج از مدرسه، معلمان مي توانند حداکثر تا یک نمره ارزشيابي تکويني هردرس رادر هر نوبت به نظر اولياي دانش آموزان اختصاص دهند.

تبصره 4- در ارزشيابي هاي پس ازنوبت دوم نمره هر درس به شرح زيرمحاسبه مي گردد:

 نمره پایانی دروس تجدیدی (یا غایبین موجه) به علاوه نمره تکوینی نوبت دوم تقسیم بر عدد2

تبصره 5-  دانش‌آموزي كه به علت غيبت موجه (ثبت‌نام بدون حضور در كلاس با مجوز كميسيون خاص اداره آموزش و پرورش، بيماري و نظاير آن) در طول سال تحصيلي فاقد نمره ارزشيابي تكويني است وليكن در ارزشيابي پاياني داراي نمره است، نمره ارزشيابي پاياني هر نوبت وي جايگزين نمره ارزشيابي تكويني همان نوبت مي‌گردد.

تبصره 6- نمره ارزشيابي تكويني دانش‌آموزي كه قبل از برگزاري ارزشيابي پاياني با رعايت مقررات از مدرسه‌اي به مدرسه ديگر منتقل شود، توسط معلم مدرسه مقصد بر اساس ارزشيابي‌هاي وي و ارزشيابي‌هاي معلم مدرسه قبل (در صورت وجود) تعيين مي‌شود.

تبصره 7-  مدير مدرسه موظف است در طول هر نوبت حداقل يك بار (حدود يك ماه قبل از ارزشيابي پاياني) دانش‌آموز و ولي وي را از وضعيت تحصيلي دانش آموز در هر درس مطلع نمايد.

تبصره 8- نمره ارزشيابي دانش‌آموزان در هر درس و در هر نوبت به وسيله معلم در ليست نمره‌ها ثبت و امضا مي‌شود و حداكثر 10 روز بعد از خاتمه ارزشيابي هر نوبت تسليم دفتر مدرسه مي‌گردد.

ماده (6) :

ارزشيابي پایانی پایه های اول و دوم و نوبت اول پایه سوم داخلي است و توسط مدرسه برگزار مي‌شود. ارزشیابی پایانی نوبت دوم و تجدیدی پایه سوم راهنمایی به صورت هماهنگ با سوالات واحد و برنامه معین که توسط سازمان آموزش و پرورش استانها طرح و در مدرسه برگزار             می شود.

تبصره1 - معاونت آموزش‌ وپرورش‌ عمومی می تواند در هر يك از پايه‌هاي تحصيلي دوره راهنمايي، سؤالات ارزشيابي پاياني نوبت دوم يک يا دو ماده درسي را طرح كرده و با اطلاع قبلي به استانها ارسال نمايد.

تبصره2- طراحی سوال موضوع تبصره 1 این مادّه برای مراکز آموزشی تابعه سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان و سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور حسب مورد به سازمان ذی ربط واگذار می شود.

تبصره 3- ارزشیابی غايبين موجه دروس هماهنگ (تبصره 1 ) به صورت داخلي و توسط مدرسه برگزار مي شود.

ماده (7):

ارزشیابی‌ پاياني‌ نوبت‌ اول‌ از مطالب‌ تدريس‌ شده‌ همان‌ نوبت‌ و ارزشیابی‌ پاياني‌ نوبت‌ دوم‌ و پس از آن ازتمام‌ محتواي‌ كتاب‌ درسي‌ به‌ عمل‌ مي‌آيد.

تبصره - در مراکز آموزشی تابعه سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان محتوای جزوات تکمیلی نیز در طراحی سوال لحاظ می شود.

ماده (8) :

براي دارندگان نقص عضو مؤثر در ارزشيابي كتبي، شفاهي و عملي، مدير مدرسه با اطلاع اداره آموزش و پرورش متبوع، تسهيلاتي متناسب با نقص عضو فراهم مي‌نمايد. این گونه افراد در صورت لزوم از ارزشيابي دروس عملي كه از نظر جسمي قادر به انجام نمي‌باشند معاف مي‌شوند. در چنين صورتي اگر درس يا دروس مذكور دو نوع ارزشيابي (کتبي/ شفاهي ـ عملي) داشته باشد، براي ارزشيابي کتبي يا شفاهي نمره 20 منظور مي‌شود و اگر ارزشيابي درس صرفاً عملي باشد نمره‌اي منظور نخواهد شد، در اين حالت صورت جلسه‌اي به امضاي مدير و دو نفر از معلمان تنظيم و تسهيلات فراهم شده مستند به اين ماده در آن درج می شود. علاوه بر آن لازم است موضوع در ستون ملاحظات دفتر ثبت ارزشيابي و كارنامه تحصيلي اين قبيل دانش‌آموزان در این خصوص توضیح داده شود.

تبصره 1- ارزشيابي عملي درس تربيت بدني براي دانش آموز موضوع اين ماده بايد متناسب با توانايي جسمي وي توسط معلم مربوط انجام شود. شيوه نامه مربوط توسط وزارت آموزش و پرورش تهيه و ابلاغ خواهد شد.

تبصره 2- دانش آموز استثنایی( نا بینا، جسمی – حرکتی ) و دانش‌آموزي که در زمان برگزاري ارزشيابي و يا قبل از آن دچار سانحه‌اي شود به نحوي كه قادر به نوشتن نباشد، مي‌توانند از منشي مناسبي كه از طرف مدير مدرسه تعيين مي‌شود استفاده نمايند.

تبصره 3-  چنانچه دانش‌آموزي به دليل بيماري خاص قادر به حضور در جلسه ارزشيابي‌پایانی نباشد با درخواست ولي و ارايه گواهي پزشك و با نظر مدير، يکي از معلمان در خارج از مدرسه از وي ارزشيابي به عمل مي‌آورد.

تبصره 4- با توجه به شرايط خاص جسماني دانش آموز، مدرسه مي تواند با تاييد شوراي مدرسه، اقدام به برگزاري ارزشيابي دروس خاص به صورت چند گزينه اي ، املاء صحيح و غلط ، تخصیص وقت اضافي، متناسب سازی سوالات برای دانش آموزان استثنایی، جايگزين کردن نمره بخش کتبي به جاي شفاهي يا بالعکس براي وي نمايد.

تبصره 5- دانش آموزان استثنایی که به علت اختلال تکلمی شدید قادر به خواندن نیستند( به استثنای دانش آموزان ناشنوا)، از ارزشیابی درس قرائت فارسی معاف می باشند.

تبصره 6- دانش آموزانی که دارای اختلال جسمی- حرکتی، نابینایی و یا ناشنوایی هستند، از آموزش و ارزشیابی درس آموزش دفاعی معاف می باشند.

ماده (9) :

ارزشيابي تعليمات ديني دانش‌آموزان اقليت‌هاي ديني مذكور در قانون اساسي برابر شيوه‌نامه‌هاي وزارت آموزش و پرورش انجام و نمره آن در دفاتر ثبت ارزشيابي و كارنامه آنان قيد مي‌شود. دانش آموزان مذکور از شرکت در ارزشیابی درس قرآن معاف هستند و در کارنامه آنان براي اين درس نمره اي منظور نخواهد شد.

تبصره- در صورت تمايل دانش‌آموز به شركت در ارزشيابي تعليمات ديني اسلامي منعي براي شركت وي نخواهد بود.

ماده (10):

ارزشيابي از رفتار دانش آموز در هر نوبت بر اساس ميزان رعايت مقررات از سوي او، توسط مدير و با نظرخواهي از معاون ، مربي تربيتي، اولياي دانش آموزان و بر اساس گزارشهای واصله از معلمان و ساير کارکنان مدرسه انجام مي شود. گزارش وضعيت انضباط به صورت کيفي بوده و شامل يکي از موارد "عالی" ،  " بسیار خوب" ،  "خوب" و"نياز به راهنمایی و تلاش بيشتر"        مي باشد.

تبصره 1-  نحوه و سهم هريک از عوامل مذکور در تعيين نمره انضباط را شوراي مدرسه تعيين  مي کند.

تبصره 2-  در مواردي که وضعيت انضباطي دانش آموز حاکي از " نياز به راهنمایی و تلاش بيشتر" است، موارد به ولي وي گزارش مي شود.

تبصره 3-  وضعيت انضباط در محاسبه معدل ارزشيابي منظور نمي شود ولي در کارنامه تحصيلي و دفتر ثبت ارزشيابي درج مي گردد.

تبصره 4- براي شركت‌كنندگان در ارزشيابي ورودي(تعیین پایه)، داوطلبان آزاد، طرح جامع ، دانش‌آموزاني كه از جهش تحصيلي استفاده مي‌كنند و دانش آموزاني که در شرايط سني بالاتر از سن متعارف خود قرار دارند و در شهريور ماه به صورت يک نوبتي در ارزشيابي پايه بالاتر شرکت می کنند، نمره انضباط منظور نمي‌گردد.

ماده (11) :

چنانچه معلم مربوط ظرف 5 روز پس از انجام هر ارزشيابي پاياني، به هر علتي اوراق ارزشيابي را تصحيح نكند، مدير مدرسه ضمن گزارش موضوع به اداره آموزش و پرورش متبوع بايد به تشخيص خود، اوراق ارزشيابي را جهت تصحيح در اختيار يكي از معلمان واجد شرايط قرار دهد.

ماده (12) :

مهلت اعتراض به نمرات ارزشيابي پاياني، حداكثر 5 روز پس از اعلام نتيجه آن نوبت خواهد بود. مدير مدرسه موظف است اوراق ارزشيابي معترضان را جهت تجديد نظر در اختيار معلم مربوط و يا به تشخيص خود در اختيار معلم مربوط و يك نفر ديگر از معلمان همان درس قرار دهد. در صورت اعتراض مجدد و يا اختلاف نظر،‌نظر معلم سوم از همان درس تعيين‌كننده و لازم‌الاجرا است.

تبصره- نمرات ارزشيابي تکويني و نمرات دروس شفاهي و عملي قابل اعتراض نیستند و نمره اعلام شده قطعي است.

ماده (13) :

دانش‌ آموزي‌ در خردادماه‌  قبول‌ شناخته‌ مي‌شود كه‌ داراي‌ شرايط زير باشد:

الف‌)  معدل‌ كل‌ وي‌ كمتر از ده‌ نباشد .

ب‌ ) نمره‌ارزشیابی‌ نوبت‌ دوم‌ او در هيچ‌ يك‌ از مواد درسي‌ بدون‌ ضريب‌ كمتر از ده‌ نباشد.

 ج‌ )  نمره‌ ساليانه‌ وي‌ در هيچ‌ يك‌ از مواد درسي‌ كمتر از 30 نباشد.

تبصره ‌1- نمره‌ ساليانه‌ هردرس‌ حاصل‌ جمع‌ نمره‌ نوبت‌ اول‌ و دو برابر نمره‌ نوبت‌ دوم‌ خواهد بود.

تبصره‌ 2- معدل‌ كل‌ دانش‌آموز عبارت‌ است‌ از مجموع‌ نمره‌ ساليانه‌ همه‌ دروس‌ (به‌ جز ‌انضباط) تقسيم‌ بر سه‌ برابر تعداد مواد درسي‌ آن‌ پايه.‌

تبصره 3- در مدارس راهنمایی وابسته به سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان، دانش آموزی حق ادامه تحصیل در این مدارس را خواهد داشت که دارای شرایط زیر باشد:

الف) معدل کل وی در خردادماه کمتر از 14 نباشد.

ب) نمره ارزشیابی نوبت دوم وی در هیچ یک از مواد درسی بدون ضریب کمتر از 12 نباشد.

ج) نمره سالیانه وی در هیچیک از مواد درسی کمتر از36 نباشد.

ماده (14) :

هر گاه معدل کل دانش آموزی در خرداد یا شهریور ماه در پایه های اول، دوم و سوم راهنمایی حداقل ده(10) باشد ولی در یک درس نمره کمتر از ده و یا معدل کل وی حداقل دوازده(12) باشد ولی در دو درس نمره کمتر از ده کسب کند، قبول شناخته می شود.

تبصره 1- دانش آموز در طول دوره راهنمایی می تواند در هر درس دو بار از مفاد این ماده استفاده کند. استفاده برای بار دوم از این ماده در هر درس، منوط به کسب حداقل نمره 5 می باشد.

تبصره 2- استفاده‌ دانش‌ آموز ازمفاداين‌ ماده‌ درخرداد ماه‌ به‌ شرط احراز بند ج‌ ماده‌ 13 و درخواست کتبی ولی دانش آموز بلامانع‌است‌.

تبصره 3 - استفاده از مفاد اين ماده در دفتر ثبت ارزشيابي و کارنامه تحصيلي، درج مي شود.

تبصره 4- مديران مدارس موظفند با همکاری اولیا و برنامه ريزي لازم، زمينه جبران ضعف درسي اين قبيل دانش آموزان را فراهم آورند.

تبصره 5- در مدارس راهنمایی وابسته به سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان ، پس از برگزاری ارزشیابی نوبت دوم یا شهریور ماه ، دانش آموزی که معدل کل وی حداقل 15 باشد در یک درس و یا معدل کل وی حداقل 17 باشد در 2 درس  نمره بین 10 تا 12 داشته باشد می تواند در این مدارس ادامه تحصیل دهد.

ماده (15) :

دانش‌ آموزي‌ كه‌ نمره‌ ارزشیابی‌ نوبت‌ دوم‌ يا نمره‌ ساليانه‌ وي‌ در درس‌ يا دروسي‌ به‌ حدنصاب‌ قبولي‌ نرسيده‌ باشد تجديد شناخته‌ مي‌شود و بايد در نوبت تجدیدی‌ در ارزشیابی‌ آن‌درس‌ يادروس‌ شركت‌ كند. نمرات‌ نوبت تجدیدی در ستون‌ تجديدي‌ باضريب‌ دودرج‌ مي‌گردد وبه‌ جاي‌ نمره‌ خرداد ماه‌ همان‌ درس‌ يادروس‌ درمعدل‌ كل‌ محاسبه‌ و درصورت‌احراز شرايط مندرج‌ در بندهاي‌ الف‌ وب‌ ماده‌ 13 و یا ماده 14 قبول‌ شناخته‌ مي‌شود[1].

ماده (16) :

ارزشيابي تجديدي هر دانش‌آموز در همان شهرستان يا منطقه آموزشي برگزار مي‌شود  كه ارزشيابي نوبت دوم را گذرانيده است؛ در صورتي كه  دانش آموز به دليل موجه  نتواند در ارزشيابي تجديدي مدرسه مربوط شركت نمايد با اخذ گواهي عكس دار (حاوي مشخصات و مواد تجديدي) از مدرسه مربوط و با معرفي اداره آموزش و پرورش مقصد مي‌تواند در ارزشيابي تجديدي يكي از مدارس شركت نمايد. نمره‌هاي تجديدي چنين دانش‌آموزي از طريق اداره آموزش و پرورش مقصد، به اداره آموزش و پرورش مبداء جهت ابلاغ به مدرسه‌اي كه دانش‌آموز قبلاً تحصيل مي‌كرده است ارسال مي‌گردد تا مدرسه مذكور با توجه به نمره‌هاي ديگر وي و رعايت ساير مقررات اعلام نتيجه ‌نمايد.

ماده (17) :

چنانچه‌ دانش‌ آموزي‌ در ارزشیابی‌ پاياني‌ نوبت‌ اول‌ يادوم‌ درسي‌  غيبت‌ غيرموجه‌ داشته‌باشد،نمره‌ پاياني‌ آن‌ درس‌ صفرمحسوب‌ مي‌شود ونمره‌ وي‌ درآن‌ درس‌ از ميانگين‌ نمره‌ ارزشيابي تکوینی آن‌ نوبت‌ ونمره‌ صفرتعيين‌ خواهدشد.

تبصره‌ - در دروسی که ارزشیابی آنها به صورت (کتبی، شفاهی یا عملی) صورت می پذیرد، نمره دانش آموز به صورت زیر محاسبه می شود:

نمره تکوینی آن نوبت به علاوه نمره صفر بخشی که غایب بوده به علاوه نمره پایانی بخشی که حاضر بوده تقسیم بر عدد3

ماده (18) :

دانش‌آموزي كه به علت غيبت موجه در نوبت اول يا دوم يا هر دو نوبت در يك يا چند و يا تمام مواد درسي نمره ارزشيابي نداشته باشد، نمرات ارزشيابي نوبت بعدي و يا ارزشيابي مرداد يا شهريورماه وي براي نوبت اول يا دوم منظور مي‌گردد و برابر شرايط مواد 13 و 14  اعلام نتيجه مي‌شود.

ماده (19) :

اگر دانش‌آموزي با عذر موجه در ارزشيابي هيچ يك از مواد درسي نوبت دوم و شهريورماه شركت نكند، صرفنظر از اينكه در نوبت اول نمره داشته يا نداشته باشد، آن سال تحصيلي براي وي وقفه تحصيلي محسوب مي‌گردد.

ماده (20) :

چنانچه دانش‌آموزي بدون عذر موجه در فاصله زماني بعد از ثبت‌نام و قبل از برگزاري ارزشيابي نوبت اول مدرسه را ترك كند هر چند كه نمره ارزشيابي تكويني داشته باشد آن سال تحصيلي براي وي ترك تحصيل تلقي شده و كارنامه مردودي صادر نمي‌گردد. اگر دانش‌آموزي بعد از برگزاري ارزشيابي نوبت اول بدون عذر موجه مدرسه را ترك كند و در هيچ يك از ارزشيابي مواد درسي نوبت دوم و شهريورماه شركت نکند آن سال تحصيلي براي وي كارنامه مردودي صادر مي‌گردد.

ماده (21) :

از دانش‌آموزي كه در ارزشيابي نوبت دوم و يا شهريورماه در يك يا چند ماده درسي غيبت موجه داشته باشد با پيشنهاد مدير مدرسه و موافقت شوراي مدرسه تا دو هفته پس از پايان آن نوبت، ارزشيابي به عمل می آید.

ماده (22) :

غايبین موجه داوطلب آزاد در ارزشيابي نوبت دوم و شهريورماه مي‌توانند در صورت موافقت كميسيون خاص اداره آموزش و پرورش محل، تا دو هفته پس از پايان ايام ارزشيابي، در ارزشيابي درس يا دروس مربوط شركت كنند.

ماده (23) :

از دانش‌آموزان تجديدي كه در كلاس‌هاي جبراني تابستاني شركت مي‌نمايند، بلافاصله پس از اتمام دوره با رعايت ساير مقررات مربوط ارزشيابي به عمل مي‌آيد. نمره قبولي اينگونه دانش‌آموزان در ستون شهريور ماه درج خواهد شد.

تبصره - دانش‌آموزاني كه در اين ارزشيابي در درس يا دروسي نمره قبولي كسب ننمايند اجازه دارند مجدداً در نوبت بعدي ارزشيابي آن درس يا دروس شركت كنند.

ماده (24):

دانش آموزاني که ارزشيابي آنان به علل مختلف از قبيل حوادث غيرمترقبه یا بلاياي طبيعي برگزار نشده و يا اوراق ارزشيابي آنان مفقود يا معدوم گرديده است مي توانند با تاييد کميسيون خاص اداره آموزش و پرورش منطقه در اولين فرصت و حداکثر تا يکماه پس از پايان ايام ارزشيابي در ارزشيابي مجدد شرکت نمايند.

ماده (25):

دانش آموزاني که به دلايل موجه از قبيل شرکت در المپيادها و دوره هاي آموزشي مربوط، مسابقات علمي، فرهنگي، ورزشي و نظاير آن و با تشخيص کميسيون خاص اداره آموزش و پرورش موفق به شرکت در ارزشيابي مربوط نمي شوند، مي توانند علاوه بر استفاده از ماده 21 در نوبت ارزشيابي بعدي شرکت کنند. قبولي آنان به عنوان قبولي در ارزشيابي نوبت قبل محسوب خواهد شد.

ماده (26):

کليه کساني که يکي از بستگان درجه اول آنها در طول سال تحصيلي شهيد، اسير يا مفقود مي گردد و همچنين دانش آموزاني که يکي از بستگان درجه اول آنها در فاصله يک ماه قبل از آغاز ارزشيابي نوبت دوم يا شهريور ماه فوت مي شود، در آن نوبت ارزشيابي مردود نخواهند شد. اين قبيل افراد مي توانند علاوه بر نوبت هاي ارزشيابي مذکور در يک نوبت ارزشيابي ديگر همراه با غایبین موجه شرکت کنند.

ماده (27):

نمره ارزشيابي نوبت‌هاي اول، دوم و تجديدي و وضعيت  انضباط حداكثر يك ماه پس از خاتمه ارزشيابي در دفتر ثبت ارزشيابي مدرسه و كارنامه تحصيلي دانش‌آموزان در ستون‌هاي جداگانه به صورت رايانه‌اي ثبت مي‌شود.

تبصره - كارنامه دانش‌آموزان و دفتر ثبت ارزشيابي مدرسه حداكثر يك ماه پس از اعلام نتيجه قطعي ارزشيابي به امضاي مدير و مسئول ثبت نمرات مي‌رسد و با مهر مدرسه مهر مي‌گردد.

ماده (28):

قبول شدگان ساعي و برجسته پايه اول راهنمايي تحصيلي با رعايت شرايط زير و تقاضاي کتبي ولي خود مي توانند در ارزشيابي شهريور ماه پايه دوم راهنمايي شرکت نمايند ودر صورت موفقيت به صورت جهشي به پايه سوم راهنمايي ارتقاء يابند:

الف) معدل کل پايه اول آنان حداقل 18 و نمره نوبت دوم آنان در هر درس حداقل 15 باشد.

ب) در ارزشيابي شهريور ماه پايه دوم در هيچ يک از مواد درسي نمره کمتر از 16 کسب ننمايد.

تبصره 1- نمرات قبول شدگان ارزشيابي جهشي در ستون شهريور ماه دفتر ثبت ارزشيابي و کارنامه تحصيلي ثبت، و با ذکر استناد به مفاد اين ماده مهر و امضا مي شود.

تبصره 2-  شرایط جهش در مدارس راهنمایی تحصیلی وابسته به سازمان  ملی  پرورش استعداهای درخشان به شرح ذیل می باشد:

الف) معدل کل دانش آموز حداقل 19 بوده و در ارزشیابی نوبت دوم در هیچ یک از مواد درسی نمره کمتر از 18 نداشته باشد.

ب) در ارزشیابی مربوط به جهش تحصیلی که در شهریور ماه برگزار می شود، در هیچ یک از مواد درسی نمره کمتر از 17 کسب ننماید.

ماده (29):

افراد مشروحه زیر با رعايت حداقل سن متعارف که براي پايه هاي اول تا سوم دوره راهنمايي تحصيلي به ترتيب 11، 12 و 13 سال تمام مي باشد، مي توانند با درخواست کتبي و تأييد مراجع مربوط و معرفي اداره آموزش و پرورش منطقه/ ناحيه/ شهرستان در ارزشيابي ورودی(تعيين پايه تحصيلي) - که از کليه درسهاي مربوط به آن پايه به عمل مي آيد- در اولين نوبت رسمي ارزشيابي،همراه باساير دانش آموزان شرکت کنند و در صورت قبولي در کليه درسهاي هر پايه مدرک قبولي براي آنان صادر مي شود و با رعايت شرايط مجاز به ادامه تحصيل خواهند بود:

1- افرادي که قسمتي از تحصيلات خود را در مدارس خارجي گذرانيده اند و مدرک تحصيلي آنان قابل ارزشيابي در کميسيون ارزشيابي مدارک تحصيلي خارجي نمي باشد و يا هيچگونه مدرک تحصيلي که ميزان تحصيلات خارجي آنها را مشخص کند نداشته باشند.

2- افرادي که به دليل عدم دسترسي به مدرسه يا بيماري نتوانسته اند به موقع وارد مدرسه شوند.

3-  دانش آموزاني که بخشي از مدارک تحصيلي آنان در اثر حوادثي از قبيل سيل، زلزله، جنگ، آتش سوزي و .... از بين رفته و هيچگونه سابقه اي از مدارک آنان وجود نداشته باشد.

4-افرادي که در ادامه تحصيل آنان فاصله ايجاد شده است مشروط بر آنکه داراي مدرک پنجم ابتدايي باشند.

تبصره 1- ارزشيابي ورودی (تعيين پايه) در دوره راهنمايي تحصيلي طبق مفاد اين آيين‌نامه به صورت يك نوبتي است وموادارزشيابي و شرايط قبولي آنان مانند داوطلبان آزاد خواهد بود. در صورت مردودي ، مدرسه مي‌تواند از وي درپايه پايين‌تر ارزشيابي به عمل آورد.

تبصره 2- نمرات ارزشيابي ورودی (تعيين پايه) قبول‌شدگان در ستون ملاحظات دفتر ارزشيابي آن سال و كارنامه تحصيلي آنان ثبت مي‌شود. شماره معرفي‌نامه با اشاره به ماده 29  اين آيين‌نامه در ستون ملاحظات درج و توسط مدير مدرسه امضاء و مهر مي شود.

تبصره 3- چنانچه مدارک تحصيلي خارجي دانش آموزي جهت ارزشيابي ناقص باشد و تا پايان ارزشيابي خرداد ماه پايه تحصيلي قطعي دانش آموز توسط کميسيون ارزشيابي مدارک خارجي مشخص نشود، ارزشيابي خرداد و شهريور وي به عنوان ارزشيابي ورودی (تعيين پايه) محسوب خواهد شد و چنانچه دانش آموز در ارزشيابي شهريور ماه قبول نشود مي تواند جهت تعيين پايه در ارزشيابي دروس پايه پايين تر به صورت يک نوبتي شرکت کند.

تبصره 4- در مورد دانش آموزان استثنایی، به حداقل سن متعارف در هر پایه تحصیلی در این ماده 2 سال اضافه  می شود.

ماده (30):

دانش آموزاني که به دلايل مختلف از قبيل عدم دسترسي به مدرسه، تکرار پايه و وقفه تحصيلي در شرايط سني بالاتر از سن متعارف پايه تحصيلي خود قرار دارند، مي توانند در صورت قبولي در ارزشيابي خرداد ماه با حداقل معدل (14)، در شهريور ماه همان سال تحصيلي در ارزشيابي پايه بالاتر در مدرسه قبلي يا مدرسه جديدي که براي ادامه تحصيل ثبت نام کرده اند، به صورت يک نوبتي شرکت کنند و در صورت احراز شرايط قبولي به پايه بعدي ارتقاء يابند.

تبصره: کارنامه و دفتر ارزشيابي تحصيلي براي شرکت کنندگان در ارزشيابي موضوع اين ماده به صورت يک نوبتي تنظيم مي گردد.

ماده (31):

دانش آموزاني که تا پايان شهريور ماه  شرايط قبولي پايه  سوم  راهنمايي  تحصيلي را احراز        نمي کنند، مي توانند در ارزشيابي نوبت دي ماه سال تحصيلي بعد به صورت داوطلب آزاد در ارزشيابي دنباله دروس خود شرکت کنند و در صورت کسب شرايط قبولي، گواهينامه پايان تحصيلات دوره راهنمايي تحصيلي را دريافت نمايند.

تبصره 1- اين مصوبه شامل آن دسته از دانش آموزان مدارس روزانه که تا پايان شهريور ماه داراي حداقل 16سال تمام مي باشند و همچنين دانش آموزان مدارس بزرگسالان، داوطلبان آزاد، بزرگسالان شرکت کننده در ارزشيابي جامع و دارندگان کارنامه مردودي سال سوم راهنمايي در سالهاي قبل مي شود.

تبصره 2- افرادي که در ارزشيابي دي ماه شرايط قبولي پايه سوم راهنمايي تحصيلي را کسب     مي کنند به شرط دارا بودن ساير شرايط، مي توانند از نيمسال دوم در دبيرستانهاي بزرگسالان ثبت نام کرده و ادامه تحصيل دهند.

تبصره 3- سئوالات ارزشيابي اين گونه دانش آموزان از تمام محتواي کتاب هاي درسي مربوط طرح خواهد شد.

ماده (32) :

ارزشيابي داوطلبان آزاد دوره راهنمايي تحصيلي با رعايت بندهاي زير برگزار مي‌شود :

الف) مواد و تبصره‌هايي از اين آيين‌نامه كه ناظر بر تحصيلات ضمن سال تحصيلي دانش‌آموزان است، شامل داوطلبان آزاد نخواهد بود.

ب) براي داوطلبان آزاد نمره ارزشيابي تكويني منظور نمي‌شود.

ج) داوطلبان آزاد از ارزشيابي انضباط ودروس ورزش و پرورشي معاف اند و براي آنان در این دروس نمره‌اي منظور نمي‌شود.

د) داوطلبان آزاد از گذراندن بخش عملي درس آمادگي دفاعي معاف بوده و نمره بخش نظري به عنوان نمره اين درس منظور خواهد شد.­­

ﻫ) داوطلبان آزاد و دانش‌آموزان مدارس بزرگسال پايه اول راهنمايي تحصيلي كه واجد شرايط مندرج در ماده 28 اين آيين‌نامه مي‌باشند مي‌توانند شهريورماه در ارزشيابي جهشي شركت کنند و در صورت احراز شرايط مندرج در ماده مذكور به پايه سوم راهنمايي ارتقاء يابند.

ماده (33) :ارزشيابي جامع

دارندگان مدرك قبولي پايه پنجم ابتدايي مشروط بر آنكه حداقل 18 سال تمام سن داشته باشند، می توانند در زمان برگزاري ارزشيابي نوبت دوم يا شهريور ماه پايه سوم راهنمايي تحصيلي به صورت داوطلب آزاد در ارزشيابي جامع شركت كنند و در صورت موفقيت كارنامه قبولي پايه سوم راهنمايي تحصيلي را دريافت نمايند.

تبصره1- مبناي محاسبه سن، اول مهرماه هر سال تحصيلي خواهد بود.

تبصره 2- سؤالات دروس تعليمات ديني،اجتماعي،تاريخ وجغرافيا درارزشيابي جامع ازكتاب‌هاي هر سه پايه دوره راهنمايي تحصيلي به نسبت 5 نمره ازپايه اول،5 نمره ازپايه دوم و10 نمره ازپايه سوم طرح مي‌شود.سؤالات سايردروس همانندسؤالات دانش‌آموزان پايه سوم راهنمايي تحصيلي خواهد بود.

تبصره 3- نتيجه ارزشيابي جامع، مطابق مقررات مربوط به داوطلبان آزاد و مفاد اين آيين‌نامه اعلام خواهد شد.

ماده (34) :

 به‌ قبول‌ شدگان‌‌‌ پايه‌ سوم‌ راهنمايي‌ علاوه‌ بر كارنامه‌ ، گواهينامه‌ پايان‌تحصيلات‌ دوره‌ سه‌ ساله‌ راهنمايي‌ تحصيلي‌ نيز اعطاء مي‌شود.

ماده (35) :

دفتر ثبت ارزشيابي تحصيلي و تربيتي مدرسه بايد حداكثر يک ماه پس از آخرين ارزشيابي در آن سال پلمپ شده و توسط فردي كه از سوي اداره آموزش و پرورش مأمور مي‌شود بررسي، مسدود، مهر و امضاء گردد.

ماده (36):

ارزشيابي دانش آموزان دوره عمومي بزرگسالان و مدارس ايراني خارج از کشور طبق مفاد اين      آيين نامه انجام مي گيرد.

تبصره- درس آموزش دفاعي از جدول مواد درسي مدارس ايراني خارج از کشور و درس ورزش از جدول مواد درسي دوره راهنمايي تحصيلي بزرگسالان( شبانه ) حذف مي شود.

ماده (37) :

اوراق ارزشيابي هاي پاياني نوبت دوم و تجدیدی حداكثر به مدت شش ماه بعد از پايان سال تحصيلي نگهداري و سپس برابر مقررات امحاء مي‌شود، ولي دفاتر ثبت ارزشيابي مدرسه به طور دائم نگهداري مي‌شود. كارنامه تحصيلي دانش‌آموز نيز تا مدتي كه برابر مقررات تحويل ولي وي نشده است بايد در مدرسه حفظ گردد.

ماده (38):

با متخلفان در ارزشيابي، طبق آيين نامه رسيدگي به تخلفات امتحانی مصوب شوراي عالي آموزش و پرورش رفتار مي شود.

ماده (39) :

نظارت بر برگزاري ارزشيابي‌هاي پیشرفت تحصیلی دوره راهنمایی تحصیلی داخل و خارج كشور  برعهده  معاونت  آموزش و پرورش  عمومي  و با همکاری  معاونت توسعه  مشارکتهای مردمی  می باشد.

تبصره – نظارت بر ارزشیابی های پیشرفت تحصیلی دوره راهنمایی مراکز آموزشی سازمان ملی پرورش استعداد های درخشان و سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور( حسب مورد) به عهده سازمان مربوط خواهد بود.

ماده(40) :

با تصویب این آیین نامه مقررات مغایر لغو می شود.

نوع ارزشيابي پاياني هر درس در دوره راهنمايي تحصيلي