نازد به خودش خدا که حیدر دارد / دریای فضائلی مطهر دارد همتای علی نخواهد آمد والله / صد بار اگر کعبه ترک بردارد عید غدیر خم مبارک باد ------------------------------------------ خدایا به حق شاه مردان / مرا محتاج نامردان مگردان فرا رسیدن عید غدیرخم بر عاشقان آن حضرت مبارک دلا امشب به می باید وضو کرد / و هر ناممکنی را آرزو کرد عید بر شما مبارک ------------------------------------------ علی در عرش بالا بی نظیر است علی بر عالم و آدم امیر است به عشق نام مولایم نوشتم چه عیدی بهتر از عید غدیر است؟ شبی در محفلی ذکر علی بود شنیدم عارفی فرزانه فرمود اگر آتش به زیر پوست داری نسوزی گر علی را دوست داری باران بهار در کویر است علی بر مسند عاشقی شهی بی همتاست بر ملک محمدی امیر است علی ------------------------------------------ مدح علی و آل علی بر زبان ماست / گویا زبان برای همین در دهان ماست ------------------------------------------ روز مـحـشــر پـرسـیـد ز مـن رب جـلــــــــی گفت تو غـرق گنـاهی؟ گفتمش یـا رب بلی گفت پس آتش نمیـگیرد چـرا جـسم و تنـت گفتمش چون حـك نمودم روی قلبم یا علی ------------------------------------------ شبی در محفلی ذكر علی بود ، شنیدم عاشقی مستانه فرمود ، اگر آتش به زیر پوست داری ، نسوزی گر علی را دوست داری . عید غدیر خم بر شما مبارك ------------------------------------------ نام علی : عدالت -- راه علی : سعادت -- عشق علی : شهادت -- ذكر علی : عبادت -- عید علی : مبارك ------------------------------------------ ما زین جهان از پی دیدار میرویم ، از بهر دیدن حیدر كرار میرویم ، درب بهشت گر نگشایند به روی ما ، گوییم یا علی و ز دیوار میرویم ------------------------------------------ عجب تمثیلی است این كه علی مولود كعبه است . . . یعنی اینكه باطن قبله را در امام پیدا كن . عید غدیر خم مبارك ------------------------------------------ ای خدای مرتضی ، گردی از گامهای فتوت مرتضی را بر سر جهانیان بپاش تا ریشه نامردی در جهان بخشكد . عید غدیر خم ، عید ولایت و امامت مبارك ------------------------------------------ اگر خلق عالم علی را می شناختند ، دوستش میداشتند و اگر خلق عالم علی را دوست میداشتند ، جهنم آفریده نمیشد . هفت گفتار از امام هادی علیه السلام طلیعه حضرت امام علی النقی علیه السلام در نیمه دوم ماه ذی الحجه، سال 212 ق در اطراف مدینه و در منطقه «صریا» چشم به جهان گشود. پدر گرامی اش حضرت جواد علیه السلام و مادر ارجمندش سمانه مغربیه از بانوان با فضیلت تاریخ می‌باشد. مشهورترین القاب آن گرامی نجیب، مرتضی، هادی، نقی، عالم، فقیه، امین، مؤتمن، طیب، متوکل و عسکری است و در برخی منابع «ابوالحسن الثالث» و «فقیه عسکری» نیز گفته‌اند. آن بزرگوار در سال 220 و در هشت سالگی به مقام خطیر امامت نائل گردید و به مدت 33 سال رهبری اهل ایمان را عهده دار بود. امام هادی علیه السلام دوران امامت خویش را با خلفاء ستمگر عباسی همچون معتصم، واثق، متوکل، منتصر، مستعین و معتز سپری کرد. به مناسبت ولادت آن رهبر والای شیعیان جهان به فرازهایی از گفتارهای هدایتگرش گوش جان می‌سپاریم. عظمت باری تعالی شناخت وجود خداوند و اوصاف جلال و جمال باری تعالی در حد شایستگی هر انسانی، به غیر از طریق اهل بیت علیهم السلام امری ناممکن است؛ گرچه هر کسی نسبت به فراخور استعدادش خداوند را می‌شناسد و به او ایمان می‌آورد؛ اما بیان عظمت حق از زبان اهل بیت علیهم السلام جلوه ای دیگر دارد و آنان کامل ترین و مطمئن ترین منبع وحی و سرچشمه توحیدند. امام هادی علیه السلام در تبیین صفات خداوند می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ لَا یُوصَفُ إِلَّا بِمَا وَصَفَ بِهِ نَفْسَهُ وَ أَنَّی یُوصَفُ الَّذِی تَعْجِزُ الْحَوَاسُّ أَنْ تُدْرِکَهُ وَ الاْءَوْهَامُ أَنْ تَنَالَهُ وَ الْخَطَرَاتُ أَنْ تَحُدَّهُ وَ الاْءَبْصَارُ عَنِ الاْءِحَاطَةِ بِهِ نَأَی فِی قُرْبِهِ وَ قَرُبَ فِی نَأْیِهِ کَیَّفَ الْکَیْفَ بِغَیْرِ أَنْ یُقَالَ کَیْفَ وَ أَیَّنَ الاْءَیْنَ بِلَا أَنْ یُقَالَ أَیْنَ هُوَ مُنْقَطِعُ الْکَیْفِیَّةِ وَ الاْءَیْنِیَّةِ الْوَاحِدُ الاْءَحَدُ جَلَّ جَلَالُهُ وَ تَقَدَّسَتْ أَسْمَاؤُهُ؛(1) خداوند متعال توصیف نشود، جز بدانچه خود وصف کرده است و چگونه توصیف می‌شود آن وجودی که حواس مخلوقات از درکش ناتوان است و اوهام و خیالات به آن نمی‌رسند و تصور و اندیشه ها به حقیقتش آگاه نمی‌گردند و در افق نگاه چشمها نگنجد! او با همه نزدیکی دور است و با همه دوری اش نزدیک. چگونگی را پدید آورد و خودش چگونه نیست. مکان را آفرید، ولی خود مکانی ندارد و از چگونگی و مکان داشتن جداست. یگانه است و بی همتا. با شکوه است و نامها و اسمائش همه مقدس‌اند و پاک.» سعدی در بوستان در توضیح این معنا سروده است: جهان متفق بر الهیتش فرو مانده از کنه ماهیتش نه ادراک بر کنه ذاتش رسد نه فکرت به غور صفاتش رسد بشر ماورای جلالش نیافت بصر منتهای جمالش نیافت نه هر جای مرکب توان تاختن که جاها سپر باید انداختن نه بر اوج ذاتش پرد مرغ وهم نه در ذیل وصفش رسد دست فهم در این بحر جز مرد داعی نرفت گمان شد که دنبال راعی نرفت چه شبها نشستم در این سیر گم که دهشت گرفت آستینم که قُم شکوه بندگی از منظر فرهنگ متعالی توحید، عبودیت و بندگی حضرت حق تعالی است که بالاتر از آن مقامی برای مخلوق متصور نیست: خداوند متعال توصیف نشود، جز بدانچه خود وصف کرده است و چگونه توصیف می‌شود آن وجودی که حواس مخلوقات از درکش ناتوان است بلندی بایدت افکندگی کن خدا را باش و کار بندگی کن امام دهم علیه السلام در تبیین مقام بندگی می‌فرماید: «مَنِ اتَّقَی اللَّهَ یُتَّقَی وَ مَنْ أَطَاعَ اللَّهَ یُطَاعُ وَ مَنْ أَطَاعَ الْخَالِقَ لَمْ یُبَالِ سَخَطَ الْمَخْلُوقِینَ وَ مَنْ أَسْخَطَ الْخَالِقَ فَلْیَیْقِنْ أَنْ یَحِلَّ بِهِ سَخَطُ الْمَخْلُوقِین؛(2) هر که از نافرمانی خدا بپرهیزد، [مردم] از نافرمانی او پرهیز کنند و هر کس خدا را اطاعت کند، [دیگران] از او اطاعت می‌کنند و کسی که از دستورات خالق فرمان برد، هیچ باکی از خشم مخلوقین نخواهد داشت و هر کس خالق را به خشم آورد، او باید بداند که از خشم مردم در امان نخواهد بود.» گرت این بندگی تمام شود چرخ و انجم ترا غلام شود مقام عبودیت و بندگی آن چنان اهمیت دارد که امیر مؤمنان علی علیه السلام در این زمینه به بندگی خود در برابر خداوند متعال افتخار می‌کرد و می‌فرمود: «إِلَهِی کَفَی بِی عِزّا أَنْ أَکُونَ لَکَ عَبْدا وَ کَفَی بِی فَخْرا أَنْ تَکُونَ لِی رَبّا أَنْتَ کَمَا أُحِبُّ فَاجْعَلْنِی کَمَا تُحِبُّ؛(3) پروردگارا! این عزت برای من بس است که بنده تو باشم و بالاترین افتخار برای من آن است که تو پروردگار من باشی. تو همان گونه ای که دوست دارم. پس مرا آن طوری که دوست داری، قرار ده!» ریشه ها و نتایج تکبر در سیره تربیتی امام هادی علیه السلام برای تربیت نفوس و زدودن صفات ناپسند از وجود آدمی به زمینهها و ریشه های خودپسندی اشاره شده است. آن حضرت می‌فرماید: «مَنْ اَمِنَ مَکْرَ اللَّهِ وَ أَلِیمَ أَخْذِهِ تَکَبَّرَ حَتَّی یَحِلَّ بِهِ قَضَاوُهُ وَ نَافِذُ أَمْرِهِ وَ مَنْ کَانَ عَلَی بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ هَانَتْ عَلَیْهِ مَصَائِبُ الدُّنْیَا وَلَوْ قُرِضَ وَ نُشِرَ؛(4) هر کس از مکر و مؤاخذه دردناک خداوند، خود را در امان احساس کند، تکبر می‌ورزد تا اینکه با قضا و تقدیر خداوند مواجه گردد؛ اما انسانی که بر دلیل روشنی از پروردگارش دست یافته است، مصیبتهای دنیا بر او سخت نخواهد بود؛ گرچه قطعه قطعه شده و [اجزاء بدنش] پراکنده شود.» طبق این رهنمودِ ارزشمند، هر شخصی در راه رسیدن به تکامل و مقام والای انسانیت لازم است که هرگز از وجود خداوند متعال و محاسبه و مؤاخذه اش غفلت نکند. غفلت از خداوند و روز معاد، انسان را به انواع مفاسد دچار می‌کند و در حقیقت از خدا فراموشی به خود فراموشی تنزل یافته، هدف خود را در زندگی گم می‌کند. چنین فرد غافلی از خود هرگز نمی‌پرسد که: از کجا آمده ام آمدنم بهر چه بود به کجا می‌روم آخر ننمایی وطنم اما اگر انسان خود را در پرتو نور الهی قرار دهد و از نسیم رحمت حق بهره ور گردد، هرگز در مقابل حوادث و مصائب دنیوی مغلوب نمی‌گردد؛ چرا که به پشتوانه ای قوی همچون نیروی حق تکیه زده و در حصاری محکم پناه گرفته است. بنابراین، ریشه مهم لغزشها، خطاها و آلوده شدن به صفات ناپسند، همان غفلت از خداوند و خود فراموشی است که اشخاص را از رسیدن به اهداف والای انسانی باز می‌دارد. امام دهم علیه السلام در روایتی دیگر به عواقب زیانبار صفت ناپسند تکبر اشاره کرده و در این مورد هشدار داده و فرموده است: «مَنْ رَضِیَ عَنْ نَفْسِهِ کَثُرَ السَّاخِطُونَ عَلَیْهِ؛(5) هر کس از خود راضی باشد، غضب کنندگان بر او بسیار خواهند شد.» صفت تکبر انسان را نه تنها در معرض خشم مردم، بلکه مورد غضب خداوند نیز قرار می‌دهد که در قرآن فرمود: «إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْتَکْبِرِینَ»؛(6) «خداوند گردنکشان [و متکبران] را دوست ندارد.» امام هادی(ع): هر کس از خود راضی باشد، غضب کنندگان بر او بسیار خواهند شد عذاب جهنم و محرومیت از الطاف الهی از دیگر رهاوردهای تکبر است. خویشتن را بزرگ می‌بینی؟ راست گفتند یک دو بیند لوچ در روایت آمده است که روزی حضرت سلیمان بن داود علیهماالسلام امر کرد که تمام پرندگان و انس و جن به همراه او بیرون آمده، در بساط شگفت انگیز سلیمان علیه السلام جای گیرند. دویست هزار نفر از بنی آدم و دویست هزار نفر از جنیان با او بودند. بساط او به قدری بلند شد که صدای تسبیح ملائکه را در آسمانها شنید. سپس بساط او آن قدر پایین آمد که کف پایش به دریا رسید. در آن حال، ندایی آسمانی به اصحاب سلیمان علیه السلام گفت: اگر در دل فرمانروای شما (سلیمان علیه السلام) ذره ای تکبر بود، بیشتر از آنچه بلند کرده اند، او را به زمین فرو می‌بردند.(7) ز خاک آفریدت خداوند پاک پس ای بنده افتادگی کن چو خاک تواضع سر رفعت افرازدت تکبر به خاک اندر اندازدت ارزش علم و دانش کسب علم و دانش از مهم ترین شیوه های رسیدن به قله کمال است و انسان بدون علم ره به جایی نمی‌برد. امام دهم علیه السلام بر این باور بود که برای نیل به مقاصد عالی انسانی لازم است که افراد به دنبال دانش و معرفت باشند؛ چرا که بدون آگاهی هیچ رهروی به مقصد نرسد. آن رهبر فرزانه در گفتاری ارزشمند می‌فرماید: «إِنَّ الْعَالِمَ وَ الْمُتَعَلِّمَ شَرِیکَانِ فِی الرُّشْدِ؛(8) دانشمند و دانشجو هر دو در رشد و هدایت شریک‌اند.» اگر علماء و متفکران جامعه تلاش نکنند و عموم مردم نیز به دنبال آموزش نباشند، سطح افکار مردم رشد نمی‌یابد و پیشرفت صورت نمی‌گیرد. شرف و قیمت و قدر تو به فضل هنر و است نه به دیدار و به دینار و به سود و به زیان اساسا برای تهذیب نفس و پیمودن راه کمال، علماء اخلاق، معرفت و کسب آگاهی را از عوامل مؤثر در روح و روان آدمی می‌دانند. آری، دانش انسان را به خطرات راه آگاه می‌کند و عظمت و عزت خداوندی را به یاد می‌آورد و انسان شایسته هر قدر علم و دانشش بالاتر باشد، تواضع و صفات حمیده در وجودش بیشتر شکوفا می‌گردد. انسان کمال خواه با معرفت به ناتوانی و مقام پایین خود و اطلاع از عظمت حق و شکوه و جلال کبریایی اش در راه رشد و تهذیب گام برمی دارد. امام هادی علیه السلام ارزش دانشمندان را بالاتر از خود علم و دانش می‌دانست و می‌فرمود: «أَرْجَحُ مِنَ الْعِلْمِ حَامِلُهُ؛(9) دانشمند از دانش برتر است.» البته علم و دانش بعد از غلبه صفات زشت و فساد افراد تأثیرگذاری اندکی دارد؛ چنان که حضرت علی النقی علیه السلام فرمود: «اَلْحِکْمَةُ لَا تَنْجَعُ فِی الطِّبَاعِ الْفَاسِدَةِ؛(10) حکمت در طبیعتهای فاسد سودی نمی‌بخشد.» امام هادی(ع): دانشمند از دانش برتر است موقعیت ممتاز مکانهای مقدس در بینش توحیدی اسلام، انسان هر لحظه و در هر زمان و مکان در محضر خداست؛ اما خداوند متعال برای تقرب بیشتر بندگانش و برای آسایش و آرامش آنان، زمانها و مکانهایی را معین کرده است که ویژگی خاصی دارند. امام علی النقی علیه السلام با اشاره به موقعیت ممتاز اماکن مقدس فرمود: «اِنَّ لِلَّهِ بُقَاعا یُحِبُّ اَنْ یُدْعَی فِیهَا فَیَسْتَجِیبُ لِمَنْ دَعَاهُ وَ الْحَیْرُ مِنْهَا؛(11) خداوند مکانهای مقدسی دارد که دعا در آن جاها را دوست می‌دارد. پس هر کس در آن مکانها او را بخواند، اجابتش می‌کند و حائر حسینی علیه السلام یکی از آنهاست.» در این سخن، پیشوای دهم نکات مهمی را مورد توجه قرار داده و به مشتاقان فرهنگ اهل بیت علیهم السلام گوشزد کرده است: نخست به ارزش این مکانهای شریف پرداخته و آنها را بقعه های خدایی نامیده، سپس اهمیت دعا و استجابت آن را در این مکانها مورد تأکید قرار داده و در آخر، مزار دلربای حضرت سید الشهداء علیه السلام، را از مصادیق بارز بقاع الهی و محل استجابت دعای بندگان شمرده است. امام هادی علیه السلام در کلام دیگری عظمت بارگاه امام حسین علیه السلام را این گونه بیان می‌کند: «هر کس از منزل خود به قصد زیارت بارگاه حضرت حسین علیه السلام حرکت کند و به نزد فرات برسد و در آنجا غسل کند، از رستگاران نوشته می‌شود و هر گاه به امام حسین علیه السلام سلام کند، از سعادتمندان محسوب می‌گردد و اگر از نماز زیارت فارغ شد، فرشته ای از سوی خداوند متعال به او می‌گوید: رسول خدا صلی الله علیه و آله به تو سلام می‌رساند و می‌گوید: تمام گناهانت بخشوده شد، اعمال را از نو شروع کن!»(12) روزگار ناسازگار گاهی این نکته به ذهن می‌آید که آیا واقعا برخی زمانها، مکانها و یا عوامل و حوادث طبیعی در زندگی انسان دخالت دارند؟ آیا بدی و خوبی و شوم بودن را می‌توان به روزها و روزگاران نسبت داد؟ امام هادی علیه السلام پاسخ این پرسش را به یکی از یارانش توضیح داد. حسن به مسعود می‌گوید: به محضر مولایم حضرت ابوالحسن الهادی علیه السلام رسیدم. در آن روز چند حادثه ناگوار و تلخ برایم رخ داده بود؛ انگشتم زخمی شده و شانه ام در اثر تصادف با اسب سواری صدمه دیده و در یک نزاع غیر مترقبه لباسهایم پاره شده بود. به این خاطر، با ناراحتی تمام در حضور آن گرامی گفتم: عجب روز شومی برایم بود! خدا شرّ این روز را از من باز دارد! امام هادی علیه السلام فرمود: «یَا حَسَنُ هَذَا وَ أَنْتَ تَغْشَانَا تَرْمِی بِذَنْبِکَ مَنْ لَا ذَنْبَ لَهُ؛ ای حسن! این [چه سخنی است که می‌گویی] با اینکه تو با ما هستی، گناهت را به گردن بی گناهی می‌اندازی! [روزگار چه گناهی دارد!]» حسن بن مسعود می‌گوید: با شنیدن سخن امام علیه السلام به خود آمدم و به اشتباهم پی بردم. گفتم: آقای من! اشتباه کردم و از خداوند طلب بخشش دارم. امام فرمود: ای حسن! روزها چه گناهی دارند که شما هر وقت به خاطر خطاها و اعمال نادرست خود مجازات می‌شوید، به ایام بدبین می‌شوید و به روز بد و بیراه می‌گویید! حسن گفت: ای پسر رسول خدا!، برای همیشه توبه می‌کنم و دیگر عکس العمل رفتارهایم را به روزگار نسبت نمی‌دهم. امام در ادامه فرمود: «یَا حَسَنُ اِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمُثِیبُ وَ الْمُعَاقِبُ وَ الْمُجَازِی بِالاْءَعْمَالِ عَاجِلاً وَ آجِلاً؛ ای حسن! به طور یقین خداوند متعال پاداش می‌دهد و عقاب می‌کند و در مقابل رفتارها در دنیا و آخرت مجازات می‌کند.»(13) امام علی النقی(ع): خداوند مکانهای مقدسی دارد که دعا در آن جاها را دوست می‌دارد. پس هر کس در آن مکانها او را بخواند، اجابتش می‌کند و حائر حسینی علیه السلام یکی از آنهاست شیوه حفظ دوستان از منظر امام دهم علیه السلام یکی از ویژگیهای اولیاء خدا و انسانهای صالح عفو و گذشت و پذیرش عذر دیگران است. ایوب بن نوح می‌گوید: آن حضرت طی نامه ای به یکی از یاران ما که موجب ناراحتی شخصی شده بود، توصیه کرد که برو از فلانی عذر خواهی کن و بگو: «إِنَّ اللَّهَ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَیْرا إِذَا عُوتِبَ قَبِلَ؛(14) اگر خداوند خیر بنده ای را بخواهد، [او را حالتی عطا می‌کند که] هرگاه از او عذر خواسته شد، می‌پذیرد.» تو نیز عذر ما را بپذیر! برای پاسداری از حریم دوستان نیک نباید در باره آنان سخت گیری کرد، بلکه باید در موارد لغزش و خطایشان عفو و گذشت پیشه کرد و عذرشان را پذیرفت؛ زیرا اگر به بهانه های ساده، انسان دوستان خود را طرد کند و از خود دور سازد، به مرور زمان غریب و تنها خواهد ماند و مخالفانش افزایش می‌یابند؛ در حالی که دوستان خوب بازوی نیرومندی در زندگی افراد به شمار می‌آیند. لقمان حکیم به فرزندش سفارش می‌کرد که: «یَا بُنَیَّ اتَّخِذْ أَلْفَ صَدِیقٍ وَ أَلْفٌ قَلِیلٌ وَ لَا تَتَّخِذْ عَدُوّا وَاحِدا وَ الْوَاحِدُ کَثِیرٌ؛(15) فرزندم هزار دوست بگیر و البته هزار کم است و یک دشمن برای خودت درست نکن که یکی هم زیاد است.» بنابراین، برای رسیدن به سعادت و توفیق در زندگی، انسان باید از دوستان خوب محافظت کند و با اختلاف کوچک و جزئی و لغزشهای ساده نباید آنان را از دست بدهد، بلکه شیوه اهل بیت علیهم السلام را در نظر بگیرد و از گناهانشان بگذرد. اگر عذر خواهی کردند، بپذیرد و عفو و گذشت پیشه کند. سعدی گفته: با مردم سهل گوی دشوار مگوی با آن که درِ صلح زند جنگ مجوی پی نوشت: 1. تحف العقول، ص 482؛ الکافی، ج 1، ص 138. 2. تحف العقول، ص 482. 3. بحارالانوار، ج 74، ص 402. 4. تحف العقول، ص 483. 5. بحارالانوار، ج 69، ص 316. 6. نحل / 23. 7. معراج السعاده، ص 270؛ محجة البیضاء، ج 6، ص 213. 8. کشف الغمه، ج 2، ص 386. 9. اعلام الدین، ص 311. 10. همان. 11. تحف العقول، ص 482. 12. کامل الزیارات، ص344. 13. بحارالانوار، ج 56، ص 2. 14. مستدرک الوسائل، ج 8، ص 329 15. وسائل الشیعه، ج12، ص 16. مبلغان؛ شماره 74 تهیه:ح.عسگری تنظیم:س.آقازاده

زندگی امام صادق(ع) كتاب: سيره معصومان، ج 5، ص 47 نويسنده: سيد محسن امين ترجمه: على حجتى كرمانى زندگى امام صادق (ع) ابو عبد الله جعفر صادق ابن محمد باقر بن على بن حسين بن على بن ابى طالب عليهم السلام تولد، وفات، طول عمر و مدفن آن حضرت (ع) امام جعفر صادق (ع) در پگاه روز جمعه يا دوشنبه هفدهم ربيع الاول و يا غره رجب سال 80 هجرى، معروف به سال قحطى، در مدينه ديده به جهان گشود. اما بنا به گفته شيخ مفيد و كلينى و شهيد، ولادت آن حضرت در سال 83 هجرى اتفاق افتاده است. لكن ابن طلحه روايت نخست را صحيح‏تر مى‏داند و ابن خشاب نيز در اين باره گويد: چنان كه ذراع براى ما نقل كرده، روايت نخست، سال 80 هجرى، صحيح است. وفات آن امام (ع) در دوشنبه روزى از ماه شوال و بنا به نوشته مؤلف جنات الخلود در 25 شوال و به روايتى نيمه ماه رجب سال 148 هجرى روى داده است. با اين حساب مى‏توان عمر آن حضرت را 68 يا 65 سال گفت كه از اين مقدار 12 سال و چند روزى و يا 15 سال با جدش امام زين العابدين (ع) معاصر بوده و 19 سال با پدرش و 34 سال پس از پدرش زيسته است كه همين مدت، دوران خلافت و امامت آن حضرت به شمار مى‏آيد و نيز بقيه مدتى است كه سلطنت هشام بن عبد الملك، و خلافت وليد بن يزيد بن عبد الملك و يزيد بن وليد عبد الملك، ملقب به ناقص، ابراهيم بن وليد و مروان بن محمد ادامه داشته است. وفات امام صادق (ع) پس از گذشت ده سال از خلافت منصور عباسى روى داد و پس از مرگ در آرامگاه بقيع، در جوار پدرش امام باقر و جدش امام زين العابدين و عموى بزرگوارش امام حسن بن على عليهم السلام به خاك سپرده شد. مادر امام صادق (ع) كنيه مادر امام (ع) را ام فروه گفته‏اند. برخى نيز كنيه او را ام القاسم نوشته و اسم او را قريبه يا فاطمه، پدرش قاسم بن محمد بن ابى بكر و مادرش را اسماء، دختر عبد الرحمن بن ابى بكر ذكر كرده‏اند. و اين همان مفهوم فرمايش امام صادق (ع) است كه گفت: به راستى ابو بكر دو بار مرا به دنيا آورد. و شريف رضى نيز در اين باره سروده است: و حزنا عتيقا و هو غاية فخركم بمولد بنت القاسم بن محمد (1) شيخ كلينى در كتاب كافى به سند خود از عبد الاعلى نقل كرده است كه گفت: روزى ام فروه را ديدم كه به گرد كعبه طواف مى‏كرد، او لباسى بر تن كرده بود كه با آن شناخته نمى‏شد پس حجر الاسود را با دست چپ استلام كرد. ناگهان يكى از مردانى كه به طواف مشغول بود رو به ام فروه كرد و گفت: اى بنده خدا، سنت را خطا كرده‏اى. پس ام فروه گفت: ما از علم شما بى‏نيازيم. كنيه امام صادق (ع) كنيه آن حضرت ابو عبد الله بوده است و اين كنيه از ديگر كنيه‏هاى وى معروف‏تر و مشهورتر است. محمد بن طلحه گويد: برخى كنيه آن حضرت را ابو اسماعيل دانسته‏اند. ابن شهر آشوب نيز در كتاب مناقب مى‏گويد: آن حضرت مكنى به ابو عبد الله و ابو اسماعيل و كنيه خاص وى ابو موسى بوده است. لقب امام صادق (ع) آن حضرت القاب چندى داشت كه مشهورترين آنها صادق، صابر، فاضل و طاهر بود. از آنجا كه وى در بيان و گفتار راستگو بود، او را صادق خواندند. نقش انگشترى امام صادق (ع) نقش انگشترى آن حضرت‏«الله وليى و عصمتى من خلقه‏»بوده است. البته روايات مختلفى درباره نقش انگشترى امام (ع) نقل شده است. مانند: «ما شاء الله لا قوة الا بالله، استغفر الله، الله خالق كل شى، انت ثقتى فاعصمنى من خلقك، يا ثقتى قنى شر جميع خلقك، اللهم انت ثقتى فقنى شر خلقك، انت ثقتى فاعصمنى من الناس، الله عونى و عصمتى من الناس، ربى عصمتى من خلقه‏». روايت‏شده است كه امام موسى كاظم (ع) ، انگشترى امام صادق (ع) را به هفت دينار و در روايتى ديگر به هفتاد دينار خريدارى كرد. فرزندان امام صادق (ع) آن حضرت ده فرزند داشت. هفت پسر و سه دختر. برخى فرزندان آن حضرت را يازده تن ذكر كرده‏اند كه هفت نفر از آنان پسر و باقى دختر بوده‏اند. نام فرزندان آن حضرت چنين بوده است: اسماعيل اعرج كه او را اسماعيل امين نيز خوانده‏اند، عبد الله، ام فروه، وى همان كسى است كه با پسر عموى خود كه همراه با زيد بن على قيام كرده بود ازدواج كرد. شيخ مفيد گويد: مادر آنان فاطمه، دختر حسين بن على بن حسين بن على بن ابى طالب بوده است. عبد العزيز بن اخضر جنابذى گويد: مادر آنان فاطمه، دختر حسين اثرم بن حسن بن على بن ابى طالب نام داشته است. فرزندان ديگر آن امام (ع) عبارت بودند از: امام موسى كاظم، محمد ديباج و اسحاق و فاطمه كبرى، كه از كنيزى به نام حميده بربريه، زاده شده بودند. عبد العزيز بن اخضر جنابذى گويد: وى به همسرى محمد بن ابراهيم بن محمد بن على بن عبد الله بن عباس درآمد و در خانه او نيز وفات يافت. ديگر از فرزندان آن حضرت عبارت بودند از: عباس، على عريضى، اسماء و فاطمه صغرى، كه هر يك از كنيزى متولد شده بودند. كسانى كه فرزندان امام (ع) را ده تن دانسته‏اند از ذكر نام فاطمه كبرى خوددارى كرده‏اند و آنان كه اولاد وى را يازده نفر كرده‏اند فاطمه كبرى را جزو فرزندان امام صادق (ع) قلمداد كرده‏اند. از عبارت ابن شهر آشوب در كتاب مناقب چنين برمى‏آيد كه ام فروه همان اسماء بوده است. چنان كه مى‏گويد: «اسماء ام فروه، كسى است كه پسر عمويش كه در ركاب زيد بن على قيام كرده، او را به زنى گرفت‏». صحت اين نظر بعيد نيست. چرا كه ام فروه، كنيه به حساب مى‏آيد نه اسم. با اين ترتيب اگر فاطمه كبرى را جزو فرزندان امام ذكر كنيم و ام فروه و اسماء را يك تن بدانيم، اولاد آن امام همان ده تن خواهد بود. پى‏نوشت: 1 - و اندوهى كهن است و آن بلنداى افتخار شماست‏به ميلاد دختر قاسم بن محمد.

 

هلال ماه رجب، زندگي و تولـدي دوباره را بـه عاشقان نويد مي دهد. ماه رجـب فصل جديدي در كتاب زندگي مي گشايد كه از عطر دل انگيز نيايش سرشار است. پيامبر رحمت (صلي الله عليه و آله) با ديدن هلال ماه مبارك رجب، دست به دعا بر مي داشت و پس از حمد و ثناي الهي، سي بار تكبير و لااله الا اللّه مي گفت و مي فرمود: ماه رجب، ماه استغفار براي امت من است. در اين ماه بسيار طلب آمرزش كنيد كه خداوند آمرزنده مهربان است.

در ماه رجب فرشته اي تا صبح اينگونه ندا مي دهد: خوشا به حال رجبيّون، خوشا به حال آنان كه والايي ماه رجب را دريافته اند، خوشا به حال آنان كه از بركت ماه رجب نصيبي اندوخته اند.

پوينده طريق بندگی و سالك راه ملكوت و رهسپار وادی معرفت و چشم انتظار بهار طاعت و مشتاق دعا و مناجات و مسئلت كه شير روز و زاهدی در دل ظلمت است و با اقليم توحيد آشنايی دارد و از جام محبت و دلدادگی جرعه هايی جانبخش نوشيده و طالب قرب، كرامت، تعالی و فضيلت می باشد گاه رسيدن پر بركت سال همچون رجب، شعبان و رمضان همچون انسان هايی تشنه و مشتاق در انتظار گمشده آشنای خود در اين مواقع بسر می برد تا از آب گوارا و نوشين حيات و معنويت سيراب شده و روح و روان خود را جانی نوين و طيب و طاهر ببخشد و با نظافت خانه دل و آراستن درون، خود را برای ميهمانی خدا و درك ليله القدر ماه مبارك مهيا كند.

آنان كه در وادی مراقبه و شهود در محضر خدای متعال گام برمی دارند چه خوب قدر چنين ايامی را می دانند و بسيار سخت تر و هوشيارتر و جدی تر از دنياطلبان، به دنبال آن هستند تا مبادا سودی فانی و متاعی ارزانی از اين نشئه از دستشان بيرون رود، مراقبند تا نكند نفعی باقی و تجارتی راقی برای آخرت، از كفشان ربوده گردد كه زيان و نقصان را در اين می بينند.

بر كسی كه می خواهد به تصفيه درون بپردازد لازم است كه برای دستيابی به خرسندی خداوند تمامی توش و توان خود را به كار گيرد و برای خالص نمودن اعمال و احوال خويش و مصون نگه داشتن آنها از هر گزندی، در ايام ماه رجب مبادرت ورزد كه اگر بنده ای به اندك عملی به اين شيوه و با اين خصوصيات توفيق يابد او را كفايت می كند، زيرا پاداشی كه پروردگار برای عمل ناب و عاری از آلودگی خودخواهی و شرك و نفاق، در نظر گرفته از حساب و شماره بيرون است.

از امام صادق(ع) نقل شده كه پیامبر ختمی مرتبت، حضرت محمد مصطفی (ص) فرمود:

ماه رجب، ماه خداست در غايت حرمت و فضيلت. اگر کسي روزی از اين ماه را روزه بگيرد خدای را خشنود و شعله غضب الهي را خاموش نموده است و دري از درهاي جهنم به روي او بسته مي شود. رجب ماه استغفار امت من است، پس در اين ماه طلب آمرزش كنيد كه خداوند آمرزنده و مهربان است و رجب را ((اصب)) می گويند زيرا كه رحمت خداوند در اين ماه بر امت من بسيار ريخته می شود، پس بسيار بگوئيد استغفر الله و اسئله التوبه.

 

اولين شب جمعه ماه رجب را ليلة الرغائب نامند. در اين شب ملائك بر زمين نزول مي كنند. براي اين شب عملي از رسول خدا صلي الله عليه و آله ذكر شده است كه فضيلت بسياري دارد و بدين قرار است:

روز پنج شنبه اول آن ماه - در صورت امكان و بلا مانع بودن-  روزه گرفته شود. چون شب جمعه شد، ما بين نماز مغرب و عشاء دوازده ركعت نماز اقامه شود كه هر دو ركعت به يك سلام ختم مي شود و در هر ركعت يك مرتبه سوره حمد، سه مرتبه سوره قدر، دوازده مرتبه سوره توحيد خوانده شود. و چون دوازده ركعت به اتمام رسيد، هفتاد بار ذكر "اللهم صل علي محمد النبي الامي و علي آله" گفته شود. پس از آن در سجده هفتاد بار ذكر "سبوح قدوس رب الملائكة و الروح" گفته شود. پس از سر برداشتن از سجده، هفتاد بار ذكر "رب اغفر وارحم و تجاوز عما تعلم انك انت العلي الاعظم" گفته شود. در اينجا مي توان حاجت خود را از خداي متعال درخواست نمود. ان شاء الله به استجابت مي رسد.

پيامبر اكرم صلوات الله عليه در فضيلت اين نماز مي فرمايد: كسي كه اين نماز را بخواند، شب اول قبرش خداي متعال ثواب اين نماز را با زيباترين صورت و با روي گشاده و درخشان و با زبان فصيح به سويش مي فرستد. پس او به آن فرد مي گويد: اي حبيب من، بشارت بر تو باد كه از هر شدت و سختي نجات يافتي. ميّت مي پرسد تو كيستي؟ به خدا سوگند كه من صورتي زيباتر از تو نديده ام و كلامي شيرين تر از كلام تو نشنيده ام و بويي، بهتر از بوي تو نبوئيده ام. آن زيباروي پاسخ مي دهد: من ثواب آن نمازي هستم كه در فلان شب از فلان ماه از فلان سال به جا آوردي. امشب به نزد تو آمده ام تا حق تو را ادا كنم و مونس تنهايي تو باشم و وحشت را از تو بردارم و چون در صور دميده شود و قيامت بر پا شود، من سايه بر سر تو خواهم افكند.

 

 

زیارت رجبیه؛ در تعقیبات نمازهاى روز و شب در این ماه

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ
به نام خداى بخشاينده مهربان
يا مَنْ اَرْجُوهُ لِكُلِّ خَيْرٍ وَ آمَنُ سَخَطَهُ
 اى كه براى هر خيرى به او اميد دارم و از خشمش
عِنْدَ كُلِّ شَرٍّ يا مَنْ يُعْطِى الْكَثيرَ بِالْقَليلِ يا مَنْ يُعْطى مَنْ سَئَلَهُ يا
در هر شرى ايمنى جويم اى كه مى دهد (عطاى ) بسيار در برابر (طاعت ) اندك اى كه عطا كنى به هركه از تو خواهد اى
مَنْ يُعْطى مَنْ لَمْ يَسْئَلْهُ وَمَنْ لَمْ يَعْرِفْهُ تَحَنُّناً مِنْهُ وَرَحْمَةً اَعْطِنى
كه عطا كنى به كسى كه از تو نخواهد و نه تو را بشناسد از روى نعمت بخشى و مهرورزى عطا كن به من
بِمَسْئَلَتى اِيّاكَ جَميعَ خَيْرِ الدُّنْيا وَجَميعَ خَيْرِ الاْخِرَةِ وَاصْرِفْ عَنّى
به خاطر درخواستى كه از تو كردم همه خوبى دنيا و همه خوبى و خير آخرت را و بگردان از من
بِمَسْئَلَتى اِيّاكَ جَميعَ شَرِّ الدُّنْيا وَشَرِّ الاْخِرَةِ فَاِنَّهُ غَيْرُ مَنْقُوصٍ ما اَعْطَيْتَ
به خاطر همان درخواستى كه از تو كردم همه شر دنيا و شر آخرت را زيرا آنچه تو دهى چيزى كم ندارد (يا كم نيايد) و
وَ زِِدْنى مِنْ فَضْلِكَ يا كَريمُ
بيفزا بر من از فضلت اى بزرگوار 
 يا ذَاالْجَلالِ وَالاِْكْرامِ يا ذَاالنَّعْماَّءِ
 اى صاحب جلالت و بزرگوارى اى صاحب نعمت
وَالْجُودِ يا ذَاالْمَنِّ وَالطَّوْلِ حَرِّمْ شَيْبَتى عَلَى النّار.ِ
و جود اى صاحب بخشش و عطا، حرام كن محاسنم را بر آتش دوزخ.

    

دغدغه معلم هميشه اين است که حيات بشر، بر مدار ارزش ها و کرامت انساني بچرخد و شناخت خدا و مکتب و دين، همت اساسي آدمي باشد و هيچ بيگانه اي را مجال تجاوز به فرهنگ ارزشي دين و ميهن فراهم نيايد.

در اين مسير خطير، بزرگاني گام نهاده اند که نامشان بر تارک زمان مي درخشد. علامه شهيد استاد مرتضي مطهري (رحمه الله) از همين طايفه مقدس است که در سنگر تعليم و تعلم، به قله هاي رفيعي دست يافت تا آنجا که معمار انقلاب اسلامي ـ که خود معلمي بزرگ است ـ همه آثارش را مفيد مي داند و بهره برداري از آنها را سفارش مي کند ...

 

مفهوم علم

ـ امروزه در زبان پارسي و عربي كلمه «علم» به دو معناي متفاوت بكار برده مي شود.

1- معناي اصلي و نخستين علم، دانستن در برابر ندانستن است. قرآن كريم به اين معنا اشاره دارد كه  « هل يستوي الذين يعلمون و الذين لا يعلمون» «آيا يكسانند آنان كه مي دانند و آنان كه نمي دانند.» (زمر/ 9)از اين منظر به همه دانستنيها صرف نظر از نوع آنها علم گفته مي شود مطابق اين معنا، اخلاق، رياضیات، فقه، ‌دستور زبان، مذهب، زيست شناسي و نجوم همه علم اند... كلمه  Knowledge در انگليسي و Connaissance  در فرانسه معادل اين معنا علم اند.

 

2-كلمه علم در معناي دوم منحصراً به دانستني هايي اطلاق مي شود كه بر تجربه مستقيم حسي مبتني باشند... علم در اين جا در برابر همه دانستنيهايي قرار مي گيرد كه آزمون پذير نيستند. اخلاق (دانش خوبي ها و بديها) متافيزيك (دانش احكام و عوارض مطلق هستي) عرفان (تجارب دروني و شخصي) منطق (ابزار هدايت فكر) فقه، اصول، بلاغت، و ... همه بيرون از علم به معناي دوم آن قرار مي گيرند و همه به اين معنا غير علمي اند كلمه SCIENCE در انگليسي و فرانسه معادل اين معنا علم اند.

ديده مي شود كه علم در اين معنا بخشي ازعلم به معناي اول را تشكيل  مي دهد و به سخن ديگر علم تجربي نوعي از انواع دانستنيهاي بسياري است كه در اختيار بشر مي تواند قرار گيرد. رشد علم به معناي دوم عمدتا از آغاز دوره رنسانس به بعد است در حاليكه علم به معناي مطلق آگاهي (معناي اول) تولدش با تولد بشريت هم آغاز است. آيه قرآني «خلق الانسان علمه البيان» (خداوند رحمن انسان را آفريد و بيان را به وي تعليم داد/ رحمن/4و3) بهترين مويد اين معناست.
 

 معنای عالم با توجه به دو تعريف از علم

ـ در نگاه اول به علم كه نگاه تركيبي به معرفت است خداوند معلم اول و پيامبر معلم ثاني است چرا كه پس از تعليم آدم توسط خداوند دستور «قال يا آدم اننبئهم باسمائهم» (اي آدم ملائكه را به اين اسماء آگاه ساز/ بقره 33) آدم عليه السلام داده شده اين بدان جهت است كه اساساً هدف آفرينش انسان با علم و معرفت پيوند ناگستني دارد در بيان رسا و جامع سيد شهيدان امام حسين (ع) اين معنا به خوبي  روشن است  كه: «ما خلق العباد الا ليعرفوه،‌ فاذا عرفوه عبدوه» (بندگان را نيافريد مگر براي آن كه او را بشناسند پس چون او را شناختن عبادتش خواهند كرد. ـ در اين معنا هدف از ارسال معلم ثاني ارائه معرفتي است كه انسان بواسطه آن به عبادت  مي رسد «هو الذي بعث في الاميين رسولاً منهم تيلوا عليهم آياته و يزكيهم و يعلمهم الكتاب  و الحكمه و ان كانوا من قبل لفي ضلال مبين» (اوست خدايي كه پيامبر بزرگوار از ميان شان  برانگيخت تا بر آنان آيات وحي را تلاوت كند و آنان را پاك سازد و شريعت كتاب و حكمت الهي  را بياموزد كه پيش از اين همه در ورطة جهالت و گمراهي بودند (جمعه/2) در اين آيه همه علوم از جمله بيان، اخلاق،‌ تعليم كتاب و حكمت، براي رهايي از گمراهي  و يافتن راه هدايت (عبادت) توسط پيامبر (ص) معرفي شده است. ـ در نگاه دوم كه نگاه تفكيكي به شاخه اي معرفت است. معلم اول ارسطو است چرا  كه «وي نخستين واضع علم منطق بود ... و راه دليل و برهان منطقي را باز نمود و معلم ثاني نيز ابونصر فارابي است  بخاطر آنكه او اول بار كتب  حكمت يوناني را  كه  ارسطو و غيره تحرير كرده اند از يوناني به عربي ترجمه كرد و تعليم داد....
 

ارزش و مقام معلم
شرافت و مرتبت معلم زماني اهميت دارد كه بتواند شان خداوند و پيامبران را در  وجود خود محقق سازد و پيوند انسان به هدف متعالي خلقت يعني عبادت را برقرار سازد. لذا در اين تعريف شهيد مرتضي مطهري يكي از آن معلمان راستين است كه اولاً با نگاه  تركيبي  به همه معارف بشري نظر مي كند و ثانيا  تمامی تلاشهاي علمي و عملي را  مقدمه اي براي عبادت مي داند و در اين راه به مرحله سوم دينداري راه مي يابد و  با شهادت، عبادت عملي و علمي خود را كامل مي سازد. خداوند را مي خوانيم كه او  رابا سالار و سرور شهيدان امام حسين (ع) محشور سازد.

 

هنر معلمي:

معلمي شغل و حرفه نيست، بلکه ذوق و هنر توانمندي است معلمي در قرآن به عنوان جلوه اي از قدرت لايزال الهي نخست ويژه ذات مقدس خداوند تبارک و تعالي است. در نخستين آيات قرآن که بر قلب مبارک پيغمبر اکرم (ص) نازل شد، به اين هنر خداوند اشاره شده است:

اقرا باسم ربک الذي خلق، خلق الانسان من علق، اقرأ و ربک الاکرم، الذي علم بالقلم، علم الانسان ما لم يعلم. (علق: 1ـ 5)

بخوان به نام پروردگارت که جهانيان را آفريد. انسان را از خون بسته سرشت بخوان ! و پروردگارت کريمترين است همان که آموخت با قلم، آموخت به انسان آنچه را که نمي دانست.

در اين آيات خداوند، خود را «معلم» مي خواند و جالب اين که معلم بودن خود را بعد از آفرينش پيچيده ترين و بهترين شاهکار خلقت، يعني انسان آورده است.

مقام معلم بودن خدا، بعد از آفرينش قرارداد. نوعي انساني را که هيچ نمي دانست، به وسيله قلم آموزش داد که اين از اوج خلاقيت و هنر شگفت خداوند در امر آفرينش حکايت دارد:

چو قاف قدرتش دَم بر قلم زد              هزاران نقش بر لوح عدم زد

از اين رو، مي توان گفت که هنر شگفت معلمي از آن خداوند عالم است.

 

شهيد ثاني رحمت الله درباره هنر معلمي خداوند مي فرمايد:

خداوند از آن جهت به وصف (اکرميت) و نامحدود بودن کرامتش، توصيف شد که علم و دانش را به بشر ارزاني داشته است. اگر هر مزيت ديگري، جز علم و دانش، معيار فضيلت به شمار مي رفت، شايسته بود همان مزيت با وصف (اکرميت) در ضمن اين آيات همراه و هم پا گردد و آن مزيت به عنوان معيار کرامت نامحدود خداوند به شمار آيد. کرامت الهي در اين آيات با تعبير «الاکرام» بيان شده است. چنين تعبيري مي فهماند که عالي ترين نوع کرامت پروردگار نسبت به انسان با والاترين مقام و جايگاه او، يعني علم و دانش هم طراز است.

به همين جهت امام خميني (ره) مي فرمود:

معلم اول خداي تبارک و تعالي است ..... به وسيله وحي؛ مردم را دعوت مي کند به نورانيت؛ دعوت مي کند به محبت؛ دعوت مي کند به مراتب کمالي که از براي انسان است.

 

داستاني زيبا از رابطه شاگرد و معلم:

بهترين نوع اين رابطه که سرشار از ادب و فروتني است، در داستان حضرت موسي (ع) به عنوان شاگرد و حضرت خضر (ع) در مقام معلم ـ نمود دارد. موسي (ع) مأمور شد تا از بنده اي صالح به نام خضر (ع) کسب علم کند. قرآن آغاز گفت و گوي اين معلم و شاگرد را اين چنين بيان مي کند:

قال له موسي هل اتبعک علي ان تعلمن مما علمت رشداً * قال انک لن تستطيع معي صبراً * و کيف تصبر علي ما لم تحط به خبراً * قال ستجدني ان شاء الله صابراً و لا اعصي لک امراً * قال فان اتبعتني فلا تسئلني عن   شي ءٍ حتي احدث لک منه ذکراً. (کهف: 66 ـ 70)

موسي به او گفت: «آيا از تو پيروي کنم تا از آنچه به تو تعليم داده شده که مايه رشد است به من بياموزي؟ گفت : «تو هرگز هم پاي من نمي تواني صبر کني و چگونه در مورد چيزهايي که از آن شناخت نداري، شکيبايي مي کني؟» گفت: «اگر خدا بخواهد، مرا شکيبا خواهي يافت و در هيچ کاري نافرماني تو نمي کنم». گفت: اگر به دنبال من آمدي، چيزي از من مپرس تا خودم از آن با تو سخن بگويم.»

  

معلم در کلام امام خميني (ره):

نقش معلم در جامعه، نقش انبياست؛ انبيا هم معلم بشر هستند.

تمام ملت بايد معلم باشند؛ فرزندان اسلام تمام افرادش معلم بايد باشند و تمام افرادش متعلم.

 

معلم در سخنان مقام معظم رهبري:

دست تواناي معلم است که چشم انداز آينده ما را ترسيم مي کند.

اگر مي بينيد که اميرمؤمنان، مولاي متقيان علي (ع) مي فرمايد: «من علمني حرفاً فقد صيرني عبداً؛ هرکس چيزي به من بياموزد، مرا غلام خويش کرده است.» اين بيان براي ما درس است تا معلمان، قدر خود را بدانند و تشخيص دهند که چقدر، وجود آنها در سرنوشت يک ملت مؤثر است.

 

معلم در کلام استاد مطهري:

معلم بايد نيروي فکري متعلم را پرورش دهد و او را به سوي استقلال رهنمون شود. بايد قوه ابتکار او را زنده کند؛ يعني در واقع، کار معلم آتش گيره دادن است. فرق است ميان تنوري که شما بخواهيد آتش از بيرون بياوريد و در آن بريزيد تا آن را داغ کنيد و تنوري که در آن هيزم و چوب جمع است و شما فقط آتش گيره از خارج مي آوريد و آن قدر زير اين چوب ها و هيزم ها قرار مي دهيد که اينها کم کم مشتعل شود.

 

مقام معلم

 مي توان در سايه آموختن                          گنج عشق  جاودان اندوختن

اول از استاد، ياد آموختيم                           پس، سويداي سواد  آموختيم

از پدر گر قالب تن يافتيم                             از معلم جان روشن يافتيم

اي معلم چون کنم توصيف تو                      چون خدا مشکل توان تعريف تو

اي تو کشتي نجات روح ما                         اي به طوفان جهالت نوح  ما

يک پدر بخشنده آب و گل است                    يک پدر روشنگر جان و دل است

ليک اگر پرسي کدامين برترين                     آنکه دين آموزد و علم  يقين

                                                                                        مرحوم استاد حسين شهريار       

اول ارديبهشت روز بزرگداشت سعدي شيرازي

اول ارديبهشت روز بزرگداشت سعدي شيرازي را صمیمانه به همگی پژوهشگران و هم میهنان شاد باش گفته و در گزارش زیر به شناسایی این فرزانه ارجمند ایرانی پرداخته می شود و از روان والای این مرد بزرگ برای اعتلای کشور عزیزمان یاری می خواهیم.

شرح زندگي نامه سعدي

شيخ مصلح الدين سعدي شيرازي بي ترديد بزرگترين شاعري است که بعد از فردوسي آسمان ادب فارسي را با نور خيره کننده اش روشن ساخت و آن روشني با چنان تلألويي همراه بود که هنوز پس از گذشت هفت قرن تمام از تاثير آن کاسته نشده است و اين اثر تا پارسي برجاست همچنان برقرار خواهد ماند.

تاريخ ولادت سعدي به قرينه ي سخن او در گلستان در حدود سال 606 هجري است. وي در آغاز گلستان چنين مي گويد:

« يک شب تأمل ايام گذشته مي کردم و بر عمر تلف کرده تأسف مي خوردم و سنگ سراچه دل را به الماس آب ديده مي سفتم و اين ابيات مناسب حال خود مي گفتم:

در اقصاي عالم بگشتم بسي                          به سر بردم ايام با هر کسي

تتع به هر گوشه اي يافتم                             ز هر خرمني خوشه اي يافتم

چو پاکان شيراز خاکي نهاد                             نديدم که رحمت بر اين خاک

تولاي مردان اين پاک بوم                                برانگيختم خاطر از شام و روم

دريغ آمدم زان همه بوستان                            تهيدست رفتن سوي دوستان

به دل گفتم از مصر قند آورند                            بر دوستان ارمغاني برند

مرا گر تهي بود از قند دست                            سخن هاي شيرين تر از قند هست

نه قندي که مردم به صورت خورند                    که ارباب معني به کاغذ برند»

به تصريح خود شاعر اين ابيات ، مناسب حال او و در تأسف بر عمر از دست رفته و اشاره به پنجاه سالگي وي سروده شده است و چون آنها را با دو بيت زير که هم در مقدمه گلستان من باب ذکر تاريخ تأليف کتاب آمده است:

هر دم از عمر مي رود نفسي                         چون نگه مي کنم نمانده بسي

اي که پنجاه رفت و در خوابي                          مگر اين پنج روز

خجل آن کس که رفت و کار نساخت                 کوس رحلت زدند و بار نساخت

خواب نوشين بامداد رحيل                             بازدارد پياده را زسبيل...

قياس کنيم ، نتيجه چنين مي شود که در سال656 هجري پنجاه سال يا قريب به اين از عمر سعدي گذشته بود.

سعدي در شيراز در ميان خانداني که از عالمان دين بودند ولادت يافت. دولتشاه مي نويسد که: « گويند پدر شيخ ملازم اتابک بوده » يعني اتابک سعدبن زنگي ، و البته قبول چنين قولي با اشتغال پدر سعدي به علوم شرعيه منافات ندارد. سعدي از دوران کودکي تحت تربيت پدر قرار گرفت و از هدايت و نصيحت او برخوردار گشت ؛ ولي در کودکي يتيم شد و ظاهراً در حضن تربيت نياي مادري خود که بنابر بعضي اقوال مسعود بن مصلح الفارسي پدر قطب الدين شيرازي بوده ، قرار گرفت و مقدمات علوم ادبي و شرعي را در شيراز آموخت و سپس براي اتمام تحصيلات به بغداد رفت. اين سفر که مقدمه ي سفرهاي طولاني ديگر سعدي بود ، گويا در حدود سال 620 هجري اتفاق افتاده است ؛ زيرا وي اشاره اي دارد به زمان خروج خود از فارس در هنگامي که جهان چون موي زنگي در هم آشفته بود.

سعدي بعد از اين تاريخ تا مدتي در بغداد به سر برد و در مدرسه ي معروف نظاميه ي آن شهر به ادامه تحصيل پرداخت. چند سالي را که سعدي در بغداد گذراند بايد به دوران تحصيل و کسب فيض از بزرگترين مدرسان و مشايخ عهد ، تقسيم کرد و گويا بعد از طي اين مراحل بود که سفرهاي طولاني خود را در حجاز و شام و لبنان و روم آغاز کرد و بنا به گفتار خود در اقصاي عالم گشت و با هر کسي ايام را به سر برد و به هر گوشه اي تمتعي يافت و از هر خرمني خوشه اي برداشت.

سفري که سعدي در حدود سال 620 آغاز کرده بود مقارن سال 655 با بازگشت به شيراز پايان يافت. وفات سعدي را در مآخذ گوناگون به سال هاي 690-691- 694 و 695 نوشته اند.

نکته مهمي که درباره سعدي قابل ذکر است، شهرت بسياري است که در حيات خويش حاصل کرد. پيداست که اين موضوع در تاريخ ادبيات فارسي تا قرن هفتم هجري تازگي نداشت و بعضي از شاعران بزرگ مانند ظهير فاريابي و خاقاني در زمان حيات خود مشهور و در نزد شعرشناسان عصرشان معروف بودند. اما گمان مي رود که هيچ يک از آنان در شهرت ميان فارسي شناسان کشورهاي مختلف از آسياي صغير گرفته تا هندوستان ، در عهد و زمان خود، به سعدي نرسيده اند و اينکه او در آثار خويش چند جا به شهرت و رواج گفتار خود اشاراتي دارد ، درست و دور از مبالغه است.

از جمله شاعران استاد در عصر سعدي که در خارج از ايران مي زيسته اند يکي امير خسرو است و ديگر حسن دهلوي که هر دو از سعدي در غزل هاي خود پيروي مي کرده اند و امير خسرو از اينکه در «نوبت سعدي» جرأت شاعري مي کرد خود را ملامت مي نمود.

آثار سعدي به دو دسته ي آثار منظوم و آثار منثور تقسيم مي شود. آثار منثور وي خاصه شاهکارش گلستان ، داراي هشت باب است

به نام خداوند جان آفرين                                       حکيم سخن در زبان آفرين

خداوند بخشنده دستگير                                       کريم خطا بخش پوزش پذير

عزيزي که هر کز درش سر بتافت                             به هر در که شد هيج عزت نيافت

سر پادشاهان گردنفراز                                          به درگاه او بر زمين نياز

نه گردنکشان را بگيرد به فور                                   نه عذرآوران را براند به جور

و گر خشم گيرد ز کردار زشت                                  چو باز آمدي ماجرا در نوشت

اگر با پدر جنگ جويد کسي                                     پدر بي گمان خشم گيرد بسي

و گر بنده چابک نباشد به کار                                   عزيزش ندارد خداوندگار

و گر بر رفيقان نباشي شفيق                                  به فرسنگ بگريزد از تو رفيق

و گر ترک خدمت کند لشکري                                   شود شاه لشکر کش از وي بري

دو کونش يکي قطره از بحر علم                                گنه بيند و پرده پوشد به حلم

اديم زمين سفره عام اوست                                    بر  اين خوان يغما چه دشمن چه دوست

اگر بر جفاپيشه بشتافتي                                        که از دست قهرش امان يافتي؟

بري ذاتش از تهمت ضد و جنس                                غني ملکش از طاعت جن و انس

پرستار امرش همه چيز و کس                                  بني آدم و مرغ  و مور و مگس ...

در رأس آثار منظوم سعدي يکي از شاهکارهاي بلا منازع شعر فارسي قرار دارد که در نسخ کهن ، کليات "سعدي نامه" ناميده شده و بعدها به "بوستان" شهرت يافته است. اين منظومه در اخلاق و تربيت و وعظ و تحقيق است در ده باب: 1- عدل  2- احسان  3- عشق   4- تواضع   5- رضا   6- ذکر   7- تربيت   8- شکر   9- توبه  10- مناجات

تاريخ اتمام منظومه گلستان را سعدي بدينگونه آورده است:

به روز همايون و سال سعيد                                    به تاريخ فرخ ميان دو عيد

ز ششصد فزون بود و پنجاه و پنج                             که پر دُر شد اين نامبردار گنج

و بدين تقدير کتاب در سال 655 هجري به اتمام رسيد اما تاريخ شروع آن معلوم نيست و تنها از فحواي سخن گوينده در آغاز منظومه معلوم مي شود که آن را پيش از بازگشت، به فارسي سرود.

آثار ديگر سعدي قصائد عربي است که حدود هفتصد بيت مشتمل بر معناي غنائي و مدح و نصيحت است و قصائد فارسي او که در موعظه و نصيحت و توحيد و مدح پادشاهان و رجال دوره ي او مي باشد.

شهرتي که سعدي در حيات خود به دست آورد بعد از مرگ او با سرعتي بي سابقه افزايش يافت و او به زودي به عنوان بهترين شاعر زبان فارسي و يا يکي از بهترين و بزرگترين شعراي درجه اول زبان فارسي شناخته شد و سخن او حجت فصحا و بلغاي فارسي زبان قرار گرفت. اين اشتهار سعدي معلول چند خاصيت در اوست: نخست آنکه وي گوينده اي است که زبان فصيح و بيان معجزه آساي خود را تنها وقف مدح و يا بيان احساسات عاشقانه و امثال اين مطالب نکرد بلکه بيشتر، آن را به خدمت ابناء نوع گماشت و در راه سعادت آدميزادگان و موعظه آنان و علي الخصوص راهنمائي گمراهان به راه راست، به کار برد و در اين امر از همه شاعران و نويسندگان فارسي زبان موفق تر و کامياب تر بود. دوم آنکه وي نويسنده و شاعري با اطلاع و جهانديده و سرد و گرم روزگار چشيده بود و همه تجاربي را که در زندگاني خود اندوخته بود، در گفتارهاي خود براي صلاح کار همنوعان بازگو کرد تا در هدايت آنان به راه راست موفق تر باشد. سوم آن که وي سخن گرم و لطيف خود را در نظم و نثر اخلاقي و اجتماعي خويش همراه با امثال و حکايات دلپذير که جالب نظر خوانندگان باشد بيان کرد و آنان را تنها با نصايح خشک و مواعظه ملال انگيز از خود نرنجانيد. چهارم آنکه وي در مدح و غزل، هر دو راهي نو و تازه پيش گرفت، در مدح، بيان مواعظ و انديشه هاي حکيمانه ي خود را از جمله مباني قرار داد و در غزل و اشعار غنائي خويش هم هر جا که ذوق او حکم کرد از تحقيق و بيان حکم و امثال غفلت نورزيد. پنجم آنکه سعدي در عين وعظ و حکمت و هدايت خلق، شاعري شوخ و بذله گو و شيرين بيان است و در سخن جد و هزل خود آنقدر لطايف به کار مي برد که خواننده خواه و ناخواه مجذوب او مي شود و ديگر او را رها نمي کند. ششم آنکه وي در گفتار خود از بسياري مثل هاي فارسي زبانان که از ديرباز رواج داشت استفاده کرده و آنها را در نظم و نثر خود گنجانده است و علاوه بر اين، سخنان موجز و پرمايه و پر معناي او گاه چنان روشنگر افکار و آرمان هاي جامعه ايراني و راهنماي زندگاني آنان افتاده است که به صورت ساير امثال در ميان مردم رايج شده و تا روزگار ما، خاص و عام، آنها را در گفتارها و نوشته هاي خود به کار برده اند.

آیا میدانید کلمه سجده به معنی سجده کرد و مشتقات آن برای عاقلان در قران 34مرتبه تکرار شده است که این عدد برابر است با تعداد سجدهای واجب در نماز های واجب روزانه(17رکعت هر رکعت 2سجده=34)

آیا میدانید اولین کسی که بسم الله الرحمن الرحیم را نوشت حضرت سلیمان بود.

آيا مي دانيد اولين كسي كه روزه گرفت حضرت آدم بوده است.

آيا مي دانيد حضرت علي ع داراي نامهاي زيادي است همانند:صفدر.عين اله.اسداله.سيف اله. حيدر. قدرت اله.وهمچنين القاب زيادي همانند:مرتضي.اميرالمؤمنين.امام المتقين. اخ الرسول.ابوالائمه        مي باشد.

آيامدانيد. كنيه حضرت علي ع ابوتراب است.

آیامیدانید : پیامبر اسلام در قران به نامهای محمد،احمد،خاتم النبیین،رسول الله،عبدالله،رحمت العالمین،نبی خوانده شده است.

آیامیدانید:اسامی ۲۵ پیامبر در قران آمده است.

آیا میدانید: اولین پیامبر بنی اسرائیل حضرت موسی ع و آخرین آنها حضرت عیسی ع بوده و در فاصله زمانی بین این دو پیامبر ۶۰۰نفر ابلاغ رسالت کرده اند.

آیا میدانید خداوند کلام خود را به نامهای متعددی ازجمله قرآن،فرقان، کتاب،ذکر،مَصحَف خوانده است .

 آیا میدانید ویژگیهای سوره های مکّی چیست؟مهمترین آنها عبارت است:

1- اینکه معمولا لفظ ( یاایّها النّاس)درآنها آمده است و لفظ (یاایّها الذین آمنوا)نیامده است.

2-آیات سجده در سوره های مکی است.

3-قصص انبیا و ملتهای گذشته درآنها مطرح شده است.

4-داستان آدم و ابلیس در آنها آمده است.

5-درآنها به اصول اعتقادی واثبات مبداء ومعاد پرداخته شده است.

6-سوگند در آنها زیاد است. 

آیا میدانید ویژگیهای سورهای مدنی کدام است؟

1-درآنها در مورد احکام، حدود و واجبات به تفضیل بحث شده است.

2-صفتها واخلاق منافقین در آنها بیان شده است.

3-احکام جهاد در آنها بیان شده است.

4-مجادله با اهل کتاب و ردّ اعتقادات نادرست آنان در این سوره هاست.

5-اکثر سوره های مدنی طولانی است.

كو آن دل شكسته و آن حالت؟

داستان عبرت انگیز مردی كه هتك حرمت كرد!

حاج جواد صباغ كه از معتبرترین تجار و معتمد سامرا بود حكایت كرده‌ كه سید علی نامی بود كه سابق بر این از جانب وزیر بغداد حاكم سامرا بود.

او از زوار غیر عرب نفری یك ریال بود می‌گرفت تا رخص ‍ زیارت و دخول در حرم عسكرین علیهما السلام دهد و برای مشخص شدند آنانكه وجه را پرداخته‌اند مهری به ساق پای ایشان می‌زد تا دفعات دیگر كه داخل روضه می‌شوند نشان باشد.

روزی بر در صحن مقدس نشسته بود و سه نفر ملازم او هم ایستاده و چوبی بلند در پیش خود نهاده و قافله زواری از عجم وارد شده بود پای هر یك را مهر می‌كرد و وجه را می‌گرفت و رخصت دخول می‌داد.

در این میان جوانی از اخیار عجم به همراه زنش كه از جمله اهل شرف و ناموس و حیاء و جمال بود آمد. جوان دو ریال داد، سید علی ساق پای آن جوان را مهر كرد و گفت: ساق آن زن را نیز باید مهر كنم . جوان گفت: هر دفعه كه این زن آمد یك ریال می‌دهد و نیازی به این فضیحت نیست!

سید علی گفت: ای رافضی بی دین! عصبیت و غیرت می‌كنی كه ساق پای زن تو را ببینم!!

گفت: اگر در میان این جمعیت، غیرت كنم اشتباه نكرده‌ام.

سید علی گفت: ممكن نیست تا ساق پای او را مهر نكنم اذن دخول بدهم .

آن جوان دست زن را گرفته و گفت: اگر زیارت است همین قدر هم كافی است و خواست برگردد،

سید علی گفت: ای رافضی! گفته من بر تو گران آمد؟ و در همان لحظه چوبی بر شكم زن زد. زن بر زمین افتاده و جامه او پس رفته بدن او نمایان شد، جوان دست زنش را گرفته، بلند كرد و رو به روضه مقدسه كرد و گفت: اگر شما بپسندید بر من نیز گوارا است! و به منزل خود مراجعت نمود.

حاجی جواد گفت: بعد از گذشتن سه، چهار ساعت شخصی به تعجیل نزد من آمده كه مادر سید علی تو را می‌خواهد تا من روانه می‌شدم دو سه نفر دیگر آمدند.

من به تعجیل رفتم و وقتی رسیدم مرا به اندرون خانه بردند، دیدم سید علی مانند مار زخم خورده بر زمین می‌غلطد و امان از درد دل می‌كند و عیال او در دور او جمع شده چون مرا دیدند مادر و زن و دختران و خواهرانش بر پای من افتادند عجز و زاری كردند كه برو و آن جوان را راضی كن و سید علی فریاد می‌كند كه: بارالها! غلط كردم و بد كردم.

من آمدم تا منزل آن جوان را جستجو كردم و از او خواهش خشنودی و دعا به جهت سید علی كردم. گفت: من او او گذشتم  اما "كو آن دل شكسته من و آن حالت؟" مغرب كه به روضه عسكریین برای نماز مغرب و عشاء آمدم دیدم مادر و زن و دختران و خواهران سید علی، سرهای خود را برهنه كرده و گیسوهای خود را بر ضریح مقدس بسته و دخیل آن بزرگوار شده‌اند و فریاد سید علی از خانه او به روضه می‌رسید، من مشغول نماز شدم و در بین نماز صدای شیون از خانه سید علی بلند شد كه او مرده است.

او را غسل دادند و چون كلیدهای روضه و رواق در آن وقت در دست من بود به جهت مصالح تعمیر و آلات آن خواهش كردند كه تابوت تابوت او را در رواق گذارده چون صبح شود در آنجا دفن نمایند.

جنازه را آنجا گذاردند و من اطراف رواق را ملاحظه كردم كه مبادا كسی پنهان شده باشد و چیزی از روضه مفقود شود و در را بسته و كلیدها را برداشتم و رفتم

چون سحر شد آمدم و خدمه را گفتم شمعها را افروخته، درِ رواق را گشودم دیدم سگ سیاهی از رواق بیرون دوید و رفت، من خشمناك شده به خدامی كه بودند گفتم: چرا اول شب درست رواق را ندیده‌اید.

گفتند: ما غایت تفحص را نمودیم و هیچ چیز در رواق نبود،

پس چون روز شد و برای دفن جنازه آمدند، دیدند كفن خالی در تابوت است و هیچ چیز در آنجا نیست! 1

---

1- خزائن، ص 476.

با سمه تعالي

به:مدارس ابتدايي وراهنمايي شهر

موضوع:درخواست ارسال نمونه سئوالات نوبت اول درقالب CD

سلام عليكم

با احترام، ضمن گراميداشت ايام سوگواري سروروسالارشهيدان  حضرت اباعبدالله الحسين ( ع ) وياران باوفايش و عرض خسته نباشيد جهت برگزاري امتحانات نوبت اول به اطلاع مي رساند كارشناسي تكنولوژي و گروه هاي آموزشي عمومي به پيشنهاد گروه بهبود و كيفيت بخشي به فرآيند ارزشيابي پيشرفت تحصيلي درنظردارد مجموعه سئوالات  نوبت اول رابه صورت CD  گردآوري نمايد تا دراختيار علاقه مندان به داشتن مجموعه نمونه سئوالات قراردهد. لذا مقتضي است مديران محترم باتوجه به توضيحات وتذكرات زير كليه سئوالات نوبت اول رادرقالب CD به كارشناسي تكنولوژي وگروه هاي آموزش عمومي حداكثرتا تاريخ 15 / 10 / 1387 تحويل نمايند .

توضيحات :

v  اين برنامه درنوبت اول سال تحصيلي جاري به صورت پيشنهادي مي باشد ودرنوبت دوم ارائه سئوالات فقط درقالب  CD صورت مي گيرد .

v   كليه ي سئوالات امتحاني درقالب برنامه WORD2003 تايپ شده باشد .

v    تصاوير مربوط به سئوالات به صورت اسكن شده درمتن سئوال قرارداشته باشد .

v     مشخصات آموزشگاه،پايه تحصيلي ودرس درفايل ها نامگذاري شود.مثال:(مدرسه....،اول، تاريخ(

v   باتوجه به موجودبودن سئوالات نوبت دوم سال تحصيلي گذشته و درصورت عدم تغيير كتب درسي  نمونه سئوالات  راباتوجه به توضيحات بالادراختيار گروه هاي آموزش عمومي قراردهند تابه صورت مجموعه اي تنظيم وتدوين گردد .

v    مدارسي كه سئوالات رابه صورت كامل ارائه نمايند از آموزشگاه درقالب لوح ، تقدير به عمل مي آيد .

 

 تذكرات مهم :

 

  باتوجه به دردسترس قراردادن اين سي دي ها به افراد مختلف خواهشمند است نسبت به رعايت اصول طراحي سئوال  دقت لازم مبذول گردد.

  پس از جمع آوري سئوالات به صورت پايه اي درمقطع ابتدايي و درسي درمقطع راهنمايي تفكيك  شده ودرقالب PDF دراختيار علاقه مندان قرارخواهد گرفت .

    درسربرگ هرآزمون  نام طراح سئوال  و محدوده ي صفحات امتحان گرفته شده ( نوبت اول ) مشخص گردد.

    درصورت ارائه نمونه سئوالات درقالب  CD ازارسال  برگه  خودداري گردد.

 

 

اهداف دوره ابتدایی

مصوب ششصد و چهل و هفتمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش

در راستای رسالت و مأموریت آموزش و پرورش و جهت دهی به رشد همه جانبه دانش آموزان بر پایه تعالیم و دستورات دین مبین اسلام، اهداف دوره ابتدايی به شرح زیر تعیین می شود. مدیران ، برنامه ریزان و همه افرادی که در تعلیم و تربیت دانش آموزان نقشی بر عهده دارند، مکلفند در برنامه ریزی امور، سازماندهی فعالیتها و انجام وظایف مربوط به گونه ای اقدام نمایند که تا پایان دوره تحصیلی دستیابی دانش آموزان به اهداف تعیین شده ممکن باشد¹. (1-رعايت اصول 12 و 13 قانون اساسي براي اقليت هاي ديني الزامي است)

اعتقادی

1- اصول دین را می داند و به آن معتقد است.

2- خداوند را دوست دارد و او را بهترین یاور و کمک می داند

3- با زندگی انبیاء اولوالعزم به ویژه نبی اکرم (ص) و معصومین تا حدودی آشناست و آنان را دوست دارد.

4- با معنای معاد آشناست و می داند که انسان در کارهایی که انجام می دهد نزد خداوند پاسخگو است.

5- به اولیاء دین، بزرگان و شخصیتهای اسلامی احترام می گذارد.

6- معنای تولی و تبری را می داند.

7- قرآن را از رو می خواند و با ترجمه برخی از سوره ها آشنایی داشته و از حفظ می خواند .

8- ترجمه بعضی از احادیث ساده را می داند.

9- نماز را به درستی می خواند و با احکام ضروری مربوط به نماز و روزه آشنا است.

10- نمازهای واجب را با رغبت می خواند. (برای دختران)

11- افراد محرم و نامحرم را تشخیص می دهد و احکام مربوط را رعایت می کند.

12- با مسائل مربوط به سن تکلیف و تقلید آشنا است و احکام را در حد ضرورت می داند و به آن عمل
می کند (برای دختران)

13- با حلال و حرام آشنا است و احکام مربوط را در حد ضرورت رعایت می کند.

14- معنای امر به معروف و نهی از منکر را می داند

15- به مجاهدین در راه خدا و شهداء احترام می گذارد.

16- زمان ها و مکان های مقدس و مهم را می شناسد

17- به حضور در مسجد علاقه نشان می دهد و آداب آن را می داند .

اخلاقی

1- راستگو و امین است.

2- مؤدب و مهربان است.

3- به عهد خود پای بند است.

4- مظاهر حیا و عفت در او آشکار است.

5- احترام به بزرگترها را وظیفه خود می داند و به نظرات آنها توجه می کند.

6- از والدین اطاعت می کند.

7- شجاع و صبور است.

8- تمیز است و پاکیزگی را دوست دارد.

9- تکالیف شخصی روزانه خود را شخصاً انجام می دهد.

10- برای رسیدن به موفقیت پشتکار دارد و تلاش می کند.

11- پوشش اسلامی را دوست دارد وآن را رعایت می کند.

12- اوقات فراغت خود را با فعالیت ها و بازی های مناسب پر می کند.

13- امیدوار و با نشاط است و از مواجهه با مشکلات نمی هراسد.

14- ظاهری آراسته دارد.

15- خطا و اشتباه دیگران را در مورد خود می بخشد

16- برای رفتارهای خود با دیگران دلیل دارد.

17- در ارتباط با دیگران از کلمات محبت آمیز و دوستانه استفاده می کند.

18- برای انجام کارهای خود دوستانش را به زحمت نمی اندازد.

19- به همکلاسان و همسالان خود در انجام وظایف یادگیری کمک می کند.

20- در برابر رفتارهای ناپسند خود پوزش خواسته و رفتار خود را اصلاح می کند.

21- نظم و انضباط را در خانه، مدرسه و اجتماع رعایت می کند.

علمی و آموزشی

1- نسبت به شناخت پدیده ها کنجکاو است.

2- در فکر کردن ، شنیدن، گفتن و بیان مقصود، خواندن و نوشتن و حساب کردن مهارت کافی دارد.

3- با زبان فارسی آشنایی دارد و می تواند از کتاب و روزنامه استفاه کند.

4- به اهمیت و ارزش اطلاعات و اطلاع رسانی در زندگی آگاه است.

5- ارزش علم را در انجام درست کارها تا حدی می داند.

6- مهارت های اولیه برای زندگی در جامعه را کسب کرده است.

7- با نحوه یادگیری خود تا حدودی آشناست.

8- به مطالعه کتاب علاقه مند است.

فرهنگی ، هنری

1- به زیبایی های طبیعت توجه دارد و هماهنگی آن را دوست دارد.

2- در زمینه های هنری از زیبایی در پدیده های طبیعی الگو می گیرد.

3- از مشاهده آثار هنری لذت می برد.

4- ذوق و خلاقیت هنری خود را در انجام فعالیت ها نشان می دهد.

5- سنت ها، پدیده ها و آثار موزون را دوست دارد.

6- با برخی از آثار معروف هنری آشنا است.

7- به خواندن اشعار و قصه های مناسب علاقه مند است.

8- برخی از آداب فرهنگی و اجتماعی اسلامی – ایرانی را می داند و برای آنها ارزش قائل است.

اجتماعی

1- وظایف خود را در مقابل خانواده، دوستان و همسایگان می داند.

2- اعضای خانواده خود را دوست می دارد و در انجام کارها به آنها کمک می کند.

3- به معلمین و اولیای مدرسه احترام می گذارد.

4- به حق خود قانع است و حقوق دیگران را رعایت می کند.

5- برای بدست آوردن حق خود از راه های درست تلاش می کند.

6- همکلاسی های خود را دوست دارد و به آنها کمک می کند.

7- همکاری با دیگران را دوست دارد.

8- در بازی ها و فعالیت های گروهی شرکت می کند.

9- مقررات مدرسه را می داند و به آنها عمل می کند.

10- به رعایت مقررات اجتماعی علاقه نشان میدهد.

11- به انجام وظایف و مسئولیت هایی که بر عهده او می گذارند، پای بند است.

12- نظرات اصلاحی دیگران را در مورد خود می پذیرد.

13- اشتباهات دیگران را با رعایت احترام به آنها تذکر می دهد.

14- در برابر خدمت دیگران قدرشناس است و از آنها تشکر می کند.

15- آداب سخن گفتن را رعایت می کند.

16- خدمت کردن به میهن و مردم خود را دوست دارد.

زیستی

1- از حواس خود به خوبی محافظت و استفاده می کند.

2- در نشستن و راه رفتن و استفاده از قوای بدنی به درستی عمل می کند.

3- بهداشت فردی و اجتماعی را رعایت می کند.

4- در حفظ محیط زیست کوشا است.

5- با تمرین ها و بازی های مناسب، قابلیت های جسمی خویش را افزایش می دهد.

6- نکات ایمنی را می داند و رعایت می کند.

7- اهمیت مصونیت در برابر امراض را درک می کند.

8- در حفظ سلامتی خود و دیگران تلاش می کند.

سیاسی

1- نظام جمهوری اسلامی ایران را می شناسد، به پرچم کشور احترام می گذارد و سرود ملی را از حفظ
می خواند.

2- با زندگی بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران آشنا است و از او به بزرگی یاد می کند.

3- اهمیت استقلال و آزادی را در پیشرفت جامعه درک می کند.

4- به حکومت دینی و ولایت فقیه علاقه مند است.

5- مسلمانان را دوست دارد و نسبت به امور آنان بی تفاوت نیست.

6- اقوام مختلف ایرانی را می شناسد و با آنان احساس همبستگی می کند.

7- افراد عدالتخواه و حق طلب را دوست دارد.

8- سران کفار و مشرکین صدر اسلام را می شناسد و با اعمال آنها نسبت به پیامبر و مسلمین آشنا است.

9- سران کفار و مشرکین معاند با اسلام را در زمان حاضر می شناسد.

10- با مفهوم وحدت و امنیت ملی آشنا است.

اقتصادی

1- کار کردن را دوست دارد و به افرادی که کارهای مفید دارند احترام می گذارد.

2- وسایل خود را تمیز و سالم نگه می دارد.

3- تن پروری، بیکاری و راحت طلبی را از عوامل شکست فرد و جامعه می داند.

4- در حفظ اموال عمومی به عنوان ثروت ملی می کوشد و در استفاده از آنها درست عمل می کند.

5- مالکیت خود و دیگران را تمیز می دهد و به مالکیت دیگران احترام می گذارد.

6- مشاغل و حِرَف موجود در محیط زندگی خود را می شناسد.

7- به استفاده از تولیدات داخلی علاقه مند است.

 

 

 

 

 

 

 

اهداف دوره راهنمایی

مصوب ششصد و چهل و هفتمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش

در راستای رسالت و مأموریت آموزش و پرورش و جهت دهی به رشد همه جانبه دانش آموزان بر پایه تعالیم و دستورات دین مبین اسلام، اهداف دوره راهنمایی تحصيلي به شرح زیر تعیین می شود. مدیران ، برنامه ریزان و همه افرادی که در تعلیم و تربیت دانش آموزان نقشی بر عهده دارند، مکلفند در برنامه ریزی امور، سازماندهی فعالیتها و انجام وظایف مربوط به گونه ای اقدام نمایند که تا پایان دوره تحصیلی دستیابی دانش آموزان به اهداف تعیین شده ممکن باشد¹. (1-رعايت اصول 12 و 13 قانون اساسي براي اقليت هاي ديني الزامي است)

اعتقادی

1- اصول دین را باور دارد و بر مبنای آن عمل می کند.

2- خداوند را به دلیل ربوبیت شایسته اطاعت می داند.

3- با انبیاء و ائمه معصومین (ع) آشنایی دارد و به مطالعه زندگی آنها علاقه نشان می دهد.

4- با ولایت فقیه آشنایی دارد و رابطه آن را با امامت می داند.

5- به رعایت تولی و تبری توجه دارد.

6- با اولیاء دین، بزرگان و شخصیتهای اسلامی آشنایی دارد و به مطالعه زندگی آنها علاقه نشان می دهد.

7- به قیامت و حساب در آن روز باور دارد و خود را در رابطه با اعمالش در نزد خداوند مسئول می داند .

8- نماز را مهمترین راه ارتباط با خدا می داند و به خواندن نمازهای پنجگانه عادت کرده است.

9- قرآن را صحیح قرائت می کند و با برخی از قصص آن آشناست.

10- با تاریخ صدر اسلام آشنا است و به آن علاقه نشان می دهد.

11- فروع دین را می داند.

12- می تواند از رساله علمیه خاص سنین خود استفاده کند.

13- احکام تقلید را می داند و مرجعی برای خود انتخاب کرده است.

14- احکام مربوط به محرم و نامحرم را رعایت می کند

15- به انجام امر به معروف و نهی از منکر علاقه نشان می دهد.

16- معنای جهاد و شهادت را می داند و به حضور در صحنه های دفاع از دین علاقه نشان می دهد.

17- زمان ها و مکان های مقدس و مهم را می شناسد و به وظیفه خود در مقابل آنها عمل می کند.

18- در مسجد با رغبت حضور می یابد و در برنامه های عبادی، فرهنگی و اجتماعی آن شرکت فعالانه دارد.

اخلاقی

1- راستگو، امانت دارد و راز نگهدار است.

2- به ارزشهای اخلاقی علاقه نشان می دهد.

3- به ارزشها و تواناییهای خود آگاه است و سعی در پرورش آنها دارد.

4- دختری عفیف و با حیا و پسری شجاع و غیور است.

5- اطاعت از والدین را وظیفه می داند.

6- برای انجام کارهای خود شخصاً اقدام می کند و خود را از مشورت دیگران بی نیاز نمی داند.

7- موفقیت دیگران را ارج می نهد و خود نیز برای رسیدن به موفقیت تلاش می کند.

8- به دیگران کمک می کند و در رفع ضعفهای آنها می کوشد.

9- از لباسهای مناسب اسلامی ایرانی استفاده می کند.

10- اوقات فراغت خود را با فعالیتهای مناسب پر می کند.

11- وضع ظاهری خود را با توجه به موازین دینی و اجتماعی مرتب می کند.

12- توانایی عفو کردن دیگران در او بوجود آمده است.

13- بادقت در اعمال خود نسبت به دیگران زمینه اشتباه و خطای آنها را در مورد خود از بین می برد.

14- رعایت احترام دیگران را در صحبت با آنها لازم می داند و با جملات احترام آمیز سخن می گوید.

15- کاری از دیگران خواستن را مگر در صورت ناچاری امری ناپسند می داند.

16- به پیشرفت کشور خود و هموطنانش اهمیت می دهد و یکپارچگی ملی را با ارزش می داند.

17- استفاده از تجربه بزرگترها را برای پیشرفت خود و دیگران لازم میداند .

18- قبل از عمل فکر می کند.

19- به انتقاد از خود و دیگران اهمیت می دهد.

20- خوب را از بد تشخیص می دهد و گرایش به خوبی دارد.

21- رفتاری متعادل دارد و سعی می کند بر احساسات خود تسلط یابد.

22- به رعایت نظم و انضباط عادت کرده است.

23- رعایت قانون را برای حفظ حقوق همه لازم می داند.

علمی و آموزشی

1- نسبت به پدیده های علمی، محیطی و تجربی حساس است وارتباط آنها را درک می کند.

2- اطلاعات لازم را در حوزه های علوم طبیعی، انسانی و اجتماعی کسب کرده و به نقش علوم و کاربرد آنها در پیشرفت جامعه آگاه است.

3- با زبان و ادب فارسی مأنوس است و در کاربرد مهارتهای زبانی و استفاده از متون ساده ادبی توانایی دارد.

4- مهارت های پایه را در ریاضیات می داند و با نقش و کاربرد آن در زندگی و پیشرفت سایر علوم آشنا است.

5- با زبان عربی برای فهم بهتر قرآن و احادیث و ادعیه و ادبیات فارسی تا حدودی آشنا است.

6- با یک زبان خارجه در حد توانایی مکالمه ساده و روزمره آشنایی دارد.

7- می تواند از رسانه های ارتباطی برای کسب اطلاعات استفاده کند.

8- جامعه خود و مشاغل آن را تا حدی می شناسد و برای زندگی در جامعه مهارت کافی دارد.

9- نسبت به کاربرد علم در بهبود روشهای انجام کار آگاه است.

10- روحیه علمی، قدرت استدلال و تفکر انتقادی و خلاق دارد.

11- نحوه یادگیری خود را می فهمد.

12- شیوه صحیح مطالعه و تحقیق را می داند.

13- به تفکر و مباحثه علاقه مند است و با روش تحقیق آشنایی عملی دارد.

فرهنگی ، هنری

1- با استعدادهای خود آشنا است و سعی در پرورش آنها دارد.

2- ابعاد زیبایی را در مخلوقات الهی توصیف می کند.

3- از مشاهده و بررسی آثار هنری لذت می برد.

4- با استعدادهای هنری خود آشنا است و سعی در پرورش آنها دارد.

5- از تجارب و دستاوردهای فرهنگی دیگران استفاده می کند و از تقلید کورکورانه اجتناب می ورزد.

6- با برخی از هنرهای اسلامی و ایرانی آشنا است.

7- به مطالعه متون ادبی و فرهنگی علاقه مند است.

8- با فرهنگ و آداب و سنن مطلوب جامعه آشنا است و نسبت به آنها احساس تعهد می کند.

9- آثار هنری و فرهنگی را با توجه به تأثیرات آنها در رشد انسان بررسی می کند.

اجتماعی

1- وظایف خود را در مقابل خانواده، دوستان و همسایگان رعایت می کند.

2- نظرات اصلاحی دیگران را در مورد خود جویا می شود و از آنها استفاده می کند.

3- برای گرفتن حق خود و دیگران تلاش می کند.

4- در انجام کارها از دیگران کمک می گیرد و به دیگران نیز کمک می کند.

5- در کارهای گروهی و اجتماعی شرکت می کند و به اهمیت نقش رهبری و وظایف اعضاء واقف است.

6- برای کسب موفقیت تلاش می کند و از موفقیت های دیگران نیز شاد می شود.

7- به اهمیت قانون واقف است و رعایت آن را مفید و ضروری می داند.

8- به وظایف و مسئولیت های خود آگاه و نسبت به انجام آنها پای بند است.

9- به کسانی که مسئولیت خود را انجام نمی دهند با شیوه مناسب تذکر می دهد.

10- موفقیت های جامعه خود را در صحنه های بین المللی ارج می نهد.

11- با معنی ایثار آشنا است و در موقع لزوم از خود گذشتگی نشان می دهد.

12- در برابر خدمت دیگران قدرشناس است و از آنها تشکر می کند.

13- نقش زن و مرد را در خانواده و اجتماع می داند.

14- خدمت کردن به مردم و میهن را وظیفه می داند.

زیستی

1- کاركرد و وظایف اعضای بدن را می شناسد و تناسب آنها را حفظ می کند.

2- با بهداشت فردی و اجتماعی آشنا است و آن را رعایت می کند.

3- در حفظ و احیای محیط زیست کوشش می کند.

4- برای حفظ سلامتی خود ورزش می کند و در رشته ورزشی مورد علاقه خود دارای مهارت نسبی است.

5- با کمک های اولیه آشنایی دارد و می تواند از آنها در مواقع لزوم استفاده کند.

6- برخی از بیماری ها و عوامل بیماری زا را می شناسد و راههای پیشگیری از آنها را می داند.

7- نقش تغذیه را در حفظ سلامت بدن می داند و با تغذیه مناسب سلامتی خود را حفظ می کند.

سیاسی

1- سلسله مراتب حاکمیت در نظام جمهوری اسلامی را می داند.

2- تفاوت حکومت دینی مبتنی بر ولایت فقیه را با سایر حکومت ها می داند.

3- با تاریخ سیاسی ایران معاصر و مبارزات سیاسی بنیانگذار جمهوری اسلامی آشنایی دارد.

4- نسبت به سرنوشت مسلمانان جهان حساس است.

5- راه های حفظ استقلال، آزادی و عدم وابستگی را می شناسد.

6- با فعالیت های سیاسی و شیوه مبارزه پیامبران و ائمه معصومین (ع) در دفاع از حق ، آشنا است.

7- دارای روحیه سلحشوری و دفاع از کیان کشور اسلامی است.

8- با انتخابات و نقش آرای عمومی در جامعه آشنا است.

9- در مواجهه با تبلیغات دشمنان میهن اسلامی از خود هوشیاری نشان می دهد.

10- اهمیت وحدت و امنیت ملی را درک می کند.

11- نقش مردم و دین را در حکومت می داند.

اقتصادی

1- ارزش کار را برای بهبود وضعیت فردی و اجتماعی می داند.

2- در حفظ وسایل خود می کوشد و با ترمیم آنها حداکثر استفاده را از آنها می کند.

3- اهمیت آمادگی برای کار بیشتر و پرهیز از راحت طلبی را در پیشرفت اقتصادی جامعه می داند.

4- نسبت به حفظ و توسعه منابع اقتصادی ملی و منطقه ای خود حساس است.

5- مالکیت دیگران را محترم می شمارد و نسبت به رعایت آن حساس است.

6- به نقش مشاغل و حِرَف در زندگی فردی و اجتماعی آگاه است.

7- منابع اقتصادی کشور و محیط زندگی خود را می شناسد و نقش آن را در رفاه عمومی می داند.

8- احکام اقتصادی اسلام را می داند و در حد وظیفه به آنها پایبند است.

9- برای حمایت از تولیدات داخلی استفاده از آنها را بر کالاهای مشابه خارجی ترجیح می دهد.

10- به مشارکت در فعالیتهای اقتصادی علاقه مند است.

 

 

 

 

اهداف دوره متوسطه

مصوب ششصد و چهل و هفتمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش

در راستای رسالت و مأموریت آموزش و پرورش و جهت دهی به رشد همه جانبه دانش آموزان بر پایه تعالیم و دستورات دین مبین اسلام، اهداف دوره متوسطه به شرح زیر تعیین می شود. مدیران ، برنامه ریزان و همه افرادی که در تعلیم و تربیت دانش آموزان نقشی بر عهده دارند، مکلفند در برنامه ریزی امور، سازماندهی فعالیتها و انجام وظایف مربوط به گونه ای اقدام نمایند که تا پایان دوره تحصیلی دستیابی دانش آموزان به اهداف تعیین شده ممکن باشد¹. (1-رعايت اصول 12 و 13 قانون اساسي براي اقليت هاي ديني الزامي است)

اعتقادی

1- به اصول اعتقادی و مبانی دینی و احکام اسلامی پای بند است.

2- با سیر تکاملی ادیان آشنا است و از اصول اعتقادی خود با استدلال دفاع می کند.

3- در کارها با اتکال به خداوند و با اعتماد به او عمل می کند.

4- با زندگی انبیاء و ائمه معصومین (ع) آشنا است و رفتار آنان را الگو قرار می دهد.

5- با فلسفه تولی و تبری آشنایی دارد و نسبت به رعایت آن از خود حساسیت نشان می دهد.

6- حاکمیت ولایت فقیه را یک اصل قطعی اسلام می داند و قدرت تبیین و استدلال در مورد آن را دارد.

7- با زندگی اولیاء دین، بزرگان و شخصیتهای اسلامی آشنا است و از تجارب آنها در زندگی خود بهره می جوید.

8- نماز را ستون دین دانسته و آن را اول وقت می خواند.

9- تا آنجا که ممکن است قرآن تلاوت می کند و با مفاهیم و تفاسیر برخی آیات آشنا است.

10- از رساله عملیه استفاده می کند.

11- برای زندگی دنیوی و اخروی خود برنامه ریزی می کند.

12- انجام آگاهانه تکلیف در برابر خداوند را وظیفه می داند.

13-آمر به معروف و ناهی از منکر است.

14- روحیه جهادگری دارد و شهادت را سعادت می داند.

15- به انجام مستحبات رغبت نشان می دهد و از مکروه پرهیز می کند.

16- حضور در مسجد و شرکت در محافل و مراسم مذهبی و اجتماعی را وظیفه دینی می داند.

اخلاقی

1- از عوامل گناه و لغزش دوری می جوید.

2- ارزشها و ضد ارزشها را تشخیص می دهد و به پاسداری از ارزشها پای بند است.

3- از توانایی های خود به درستی استفاده می کند.

4- در رفتار و گفتار خود به رعایت حیا و عفت پای بند است.

5- اطاعت از والدین را وظیفه خود می داند و دیگران را نیز به اطاعت از آنها تشویق می کند.

6- برای انجام کارهای خود برنامه ریزی می کند.

7- انجام کار خیر را در راه خدا عبادت می شمارد.

8- افکار و اعمال ناپسند را در شأن خود نمی داند و از انجام آن خودداری می کند.

9- از لباسهای مناسب اسلامی و ایرانی استفاده می کند.

10- با دور اندیشی آینده بهتری می سازد.

11- موازین دین و اجتماع را در آراستگی ظاهری رعایت می کند و نسبت به ترویج آن اهتمام دارد.

12- دیگران را با تواناییهایشان می شناسد و عیب جویی را یک ضد ارزش می داند.

13-انتقاد پذیری و نقد توأم با حسن نیت را با اهمیت و زمینه پیشرفت می داند.

14- کمک به دیگران را بر کمک خواستن از آنها ترجیح می دهد و در ترویج روحیه اقدام شخصی می کوشد.

15- برای پیشرفت کشور و راحتی هموطنانش تلاش می کند و آسایش و امنیت مردم را نتیجه وحدت و یکپارچگی می داند.

16- رفتار و اعمال خود را بر پایه عقل و فکر ارزشیابی و انتخاب می کند.

17- رفتاری متعادل دارد و به احساسات خود مسلط است.

18-قوانین و مقررات را رعایت می کند و در ترویج آن می کوشد.

علمی و آموزشی

1- پدیده های ساده علمی، تجربی و محیطی و ارتباط آنها را درک می کند.

2- در حوزه های علوم طبیعی، اجتماعی و انسانی اطلاعات کافی دارد و می تواند در زندگی از آنها استفاده کند.

3- کتاب های نوشته شده به زبان فارسی را روان می خواند و به این زبان خوب تکلم می کند.

4- آیین نگارش فارسی را می داند و می تواند به این زبان، نامه، گزارش و مقاله بنویسد.

5- در استفاده از ریاضیات برای حل مسائل خود و جامعه مهارت دارد.

6- زبان عربی را در سطح درک معنی برخی از سور قرآن، احادیث، اذکار ، نماز و دعاهای متداول می داند و از دانش خود در زبان عربی برای فهم بهتر متون ادب فارسی استفاده می کند.

7- با حداقل یک زبان خارجه در حد توانایی ارتباط با دیگران آشنایی دارد.

8- ارزش اطلاعات همه جانبه و صحیح را می داند و در استفاده از ابزارهای جدید ارتباطی مهارت دارد.

9- برای زندگی و کار در جامعه و تحصیل در دوره های بالاتر مهارتهای لازم را دارد.

10- با اعتقاد به تأثیر علم در انجام درست کارها، فن آوری مناسب را به خدمت می گیرد.

11- با توجه به توانایی های خود و نیاز جامعه می تواند انتخاب شغل نماید.

12- جریان یادگیری خود را هدایت می کند.

13-به تفکر و مباحثه علاقه مند است و با روش تحقیق آشنایی عملی دارد.

فرهنگی ، هنری

1- برای فراگیری هنر مورد علاقه خود، تلاش می کند.

2- دستاوردهای فرهنگی هنری جامعه ایرانی را جزیی از هویت ملی خویش می داند.

3- جنبه هایی از هنر مورد علاقه خود را در انجام فعالیتها به کار می بندد و زیباترین لحظه ها و پدیده ها را به کمک هنر ثبت می کند.

4- به شناخت خصوصیات برجسته هنری و فرهنگی ملل علاقه مند است و در نقد آنها از تجارب و دستاوردهای فرهنگی کشور خود و دیگر کشورها استفاده می کند.

5- با مفاخر فرهنگ و هنر آشنا است و از آنها استفاده می کند.

6- به مطالعه تاریخ و فرهنگ و تمدن اسلام، ایران و جهان علاقه مند است.

7- به زبان ولهجه بومی و محلی خود علاقه مند است.

8- آثار فرهنگی و هنری را ارزیابی و فرهنگ و هنر اصیل را تشخیص می دهد.

9- به نقش مهم زبان فارسی در ایجاد ارتباط و وحدت فکری و فرهنگی ایرانیان واقف و با آثار برجسته ادب فارسی مأنوس است.

اجتماعی

1- برای تقویت ارتباطات عاطفی و اجتماعی اعضای خانواده ، همسایگان و دوستان تلاش می کند.

2- با ارزش صله ارحام آشنا است و خانواده را به انجام آن تشویق می کند.

3- اهمیت تلاش خانواده را می داند و با ویژگی های خانواده متعادل آشنا است.

4- خداوند را منشاء حق و عدالت می داند و در برقراری حق و عدالت تلاش می کند.

5- برای حفظ و توسعه یکپارچگی در اجتماع، تلاش می کند.

6- نسبت به دیگران خیرخواه است و آنان را از انجام کارهای نادرست نهی می کند.

7- مصالح جامعه را بر مصالح فردی ترجیح می دهد و قانون را برتر از تمایلات فردی و گروهی می داند و آن را رعایت می کند.

8- به رعایت حقوق دیگران پای بند است.

9- در فعالیت های اجتماعی آگاهانه و با علاقه مندی شرکت می کند.

10- مسئولیت های افراد را در اجتماع درک می کند و نسبت به آنها از خود رفتار مناسب نشان می دهد.

11- در ارتباط با نظرات و عقاید دیگران با سعه صدر برخورد می کند.

12- با برنامه های توسعه آشنا است و برای تحقق اهداف آن می کوشد.

13-ایثار را ارزش می داند و هر زمان مصالح جامعه اسلامی اقتضا کند از خود گذشتگی نشان می دهد.

14- در راه خدمت به میهن و مردم داوطلب بوده و از خود گذشتگی نشان می دهد.

زیستی

1- کارکرد و وظایف اعضای بدن را می شناسد و با انجام فعالیتهای ورزشی، سلامت و تناسب آنها را حفظ می کند.

2- با بهداشت فردی و اجتماعی و روانی و تأثیر آنها بر سلامت جامعه آشنا است و اصول آن را رعایت می کند.

3- در حفظ و احیای محیط زیست فعالانه مشارکت می کند.

4- برای ارتقاء سطح خود در رشته ورزشی مورد علاقه تلاش می کند.

5- با کمک های اولیه آشنایی دارد و در مواقع بروز حوادث می تواند به یاری آسیب دیدگان بشتابد.

6- علائم برخی از بیماری ها و راههای پیشگیری و درمان آنها را می داند.

 

سیاسی

1- مبانی حاکمیت در نظام جمهوری اسلامی ایران را می داند و به آن اعتقاد دارد.

2- نظامهای حکومتی جهان را می شناسد و آن را نقد می کند.

3- آثار مثبت حکومت دینی و ولایت فقیه را در سعادت دنیا و آخرت می فهمد.

4- با جغرافیای سیاسی ایران و کشورهای اسلامی آشنا است و تفاوتهای سیاسی، فرهنگی و اقتصادی آنها را
می داند.

5- برای حفظ استقلال ، آزادی و عدم وابستگی از خود گذشته و ثابت قدم است.

6- با قانون اساسی و اصول آن آشنا است.

7- روحیه سلحشوری دارد و برای حفظ کیان اسلام و ایران از خود گذشتگی نشان می دهد.

8- با شیوه های استعمار نوین آشنا است و راه های مقابله با آن را می داند.

9- شیوه های تبلیغی دشمنان را می شناسد و در مقابل آنها عکس العمل مناسب نشان می دهد.

10- حفظ وحدت و یکپارچگی جامعه را لازم امنیت ملی می داند و برای تحقق آن تلاش می کند.

11- برای ایجاد زمینه های وحدت مسلمین و رهایی مستضعفین احساس مسئولیت می کند.

12- به انجام فعالیتهای سیاسی به عنوان تکلیف دینی و ملی پای بند است و مسایل سیاسی را تحلیل می کند.

13-با معنای انتظار آشنا است و وظایف مسلمین را در زمان غیبت از لحاظ مبارزات سیاسی می داند.

اقتصادی

1- کار را عبادت می شمارد و از تن پروری و راحت طلبی دوری می جوید.

2- از وسایل خود به خوبی نگهداری می کند و از تجمل گرایی و مصرف زدگی دوری می جوید.

3- با عشق و علاقه، پیگیر و سخت کوش وظایف شغلی خود را به خوبی و درست انجام می دهد.

4- با منابع اقتصادی کشور، منطقه و جهان آشنایی دارد و برای توسعه آنها تلاش می کند.

5- حقوق مالکیت فردی و اجتماعی را می داند و رعایت می کند.

6- مشاغل مولد و مشروع جامعه خود را می شناسد و برای دستیابی به آنها تلاش می کند.

7- برای ارتقاء سطح اقتصادی خانواده تلاش می کند.

8- احکام اقتصادی اسلام را می داند و در حد وظیفه به آنها پایبند است.

9- راههای کسب و استمرار استقلال اقتصادی کشور را می داند.

10- منابع مادی و ثروتهای ملی را از آن خداوند و متعلق به همه نسل ها می داند.

11- در فعالیتهای اقتصادی از علم اقتصاد استفاده می کند.

12- برای تقویت استقلال اقتصادی کشور، استفاده از تولیدات داخلی را در مقایسه با کالاهای مشابه خارجی افتخار می داند و در ترویج آن می کوشد.

13-مشارکت در فعالیت های اقتصادی را وظیفه الهی ، انسانی و ملی می داند.

 

 

یک آزمون مناسب ، منطبق براصول آموزشی وبرگرفته از جریان تدریس می باشد ، به عبارت دیگر آزمودن نیز بخشی ازروند تدریس فراگیر محسوب می شود که نتیجه ی آن دربرگیرنده میزان تلاش دانش آموزدرفراگیری ونیز میزان موفقیت های معلم درانتقال دانش به ایشان است . از این رو لازم است تاملاک ما ، دراندازه گیری و آزمون معیاری درست وقابل اتکا باشد تابتوان باتوسل به آن نسبت به توانایی های دانش آموزان قضاوتی کم اشتباه داشت . 

 

 

دید کلی

تمام فعالیتهای معلم و شاگرد و تعامل آنها برای این است که یادگیری موثر بوجود آید. یادگیری موثر در اهداف آموزشی که در آغاز تدریس تعیین شد. تجلی یافته است بنابراین تصمیم‌گیری‌ها و تلاشهای یادگیری برای تحقق اهداف مورد است. معلم وظیفه دارد در ضمن تدریس و در پایان آن بطور منظم و نظام‌دار نحوه انجام فعالیتها و آثار نتایج آن را ارزیابی کند تا بتواند با شناخت موانع و محدودیتها و رفع آنها دستیابی به اهداف را تسهیل نماید و به خوبی موقعیت دانش آموز را در فرایند یادگیری بشناسد. اگر به این کار مهمن در تدریس توجه نشود فرایند تدریس در جهت رشد دانش آموزان موثر واقع نمی‌شود.

انواع ارزشیابی

آنچه معلم انجام می‌دهد، ارزشیابی پیشرفت تحصیلی است که می‌توان بر آن ارزشیابی فرد نام گذاشت معلم با انجام این ارزشیابی از نقاط قوت و ضعف خود و دانش آموزان آگاهی بیشتری بدست می‌آورد و بهتر می‌تواند فرایند یادگیری را مدیریت کند. نوع دیگر ارزشیابی ، ارزشیابی برنامه درسی است. حیطه این ارزشیابی خیلی وسیع‌تر از نوع اول است برنامه به عنوان طرح یادگیری اجرا و عناصر گوناگون دارد. با اجرای برنامه درسی است که معلوم می‌شود هر یک از عناصر برنامه به شرایط یادگیرنده و امکانات و محدودیتهای دیگر تا چه حد تناسب و قابلیت اجرا داشته است.

البته ارزشیابی برنامه درسی فراتر از حیطه وظایف معلم است و برنامه‌ریزان باید آن را انجام دهند. در حیطه ارزشیابی برنامه درسی مواردی از قبیل قابل دسترسی بودن هدفها ، سازگاری هدفها باهم ، مطابق بودن اهداف با نیازها و علایق یادگیرنده‌ها و قابل فهم بودن برای معلمان و شاگردان و موارد از این نوع بررسی می‌شود. در فعالیتهای آموزشی ضمن تدریس معلم با روشها و امکانات موجود ، شرایط تغییر رفتار شاگردان را فراهم می‌کند. و شاگردان در فرایند آموزش ، فعالیتهای مختلفی را انجام می‌دهند و شرایط متعددی را تجربه می‌کنند.

اگر فعالیتهای آموزشی به اینجا محدود شود، مشخص نخواهد شد که آیا شرایط ایجاد شده مطلوب بوده یا نه و اینکه آیا شاگردان با کسب تجارب و انجام دادن فعالیتهای تعیین شده به هدفهای آموزشی رسیده‌اند یا نه. در فعالیتهای آموزشی بعد از تدریس لغات و مفاهیمی وجود دارد که معنای آنها اغلب برای دانشجویان و معلمان روشن نیست و گاهی نیز به دلیل نزدیکی مفهوم این لغات به همدیگر برداشتی نادرست از آنها ایجاد می‌شود بنابراین به شرح تعدادی از آنها می‌پردازیم.

مفاهیم نزدیک به ارزشیابی

امتحان چیست؟

در روشهای سنتی آموزش و پرورش امتحان به عملی گفته می‌شد که در پایان هر یک از سه ماهه یا نیمسال تحصیلی برای اندازه‌گیری میزان آموخته‌های شاگردان و تعیین قبول شدگان و مردودان به منظور ارتقای شاگردان از کلاسی به کلاس دیگر یا از واحدی به واحد دیگر انجام می گرفت. در روشهای جدید آموزش مفهوم امتحان دارای نقش و اهمیتی به مراتب بالاتر از مفاهیم فوق است و برای هدفهای مهمتر و گسترده‌تری بکار می‌رود.

در اصطلاح جدید ، مفهوم امتحان و ارزشیابی یکی است زیرا هر دو به اندازه‌گیری آموخته‌های شاگردان مربوطند. بنابراین امتحان نیز همچون ارزشیابی احتیاج به اطلاعات دارد. اطلاعات از طریق اندازه‌گیری بدست می‌آید و اندازه‌گیری هر چیزی احتیاج به یک وسیله دارد، بنابراین باید اندازه‌گیری را تعریف کنیم.

اندازه‌گیری چیست؟

اگر معلمی توانایی یا یکی دیگر از ویژگیهای شاگردان را بوسیله آزمونی به کمیت تبدیل کند و آنها را به صورت اعداد نشان دهد گفته می‌شود که عمل اندازه‌گیری انجام داده است. به عبارت دیگر اندازه‌گیری در آموزش و پرورش عبارت است از بدست آوردن اندازه‌ها و اطلاعات مربوط به یک رفتار یا ویژگی خاص به صورت کمیت. در واقع اندازه‌گیری نشان می‌دهد که چه مقدار از یک صفت در یک شی یا شخص مورد نظر وجود دارد.

آزمون چیست و چه فرقی با اندازه‌گیری دارد؟

آزمون یکی از وسایل اندازه‌گیری فعالیتهای آموزشی و پیشرفت تحصیلی شاگردان است. اگر چه آزمون یکی از وسایل اندازه‌گیری آموخته‌های شاگردان در جریان فعالیتهای آموزشی است. نمی‌توان آن را کاملا با مفهوم اندازه‌گیری یکی دانست. زیرا آزمون ویژگی یا صفتی را مستقیما اندازه‌گیری نمی‌کند، بلکه فقط نمونه‌ای از تغییرات بالفعل را اندازه می‌گیرد. بنابراین مفهوم آزمون از اندازه‌گیری محدودتر است و معمولا به سوالاتی اطلاق می‌شود که در اختیار شاگردان قرار می‌گیرد تا به آنها پاسخ دهد.

ارزشیابی چیست؟

توجه به تعریف اندازه‌گیری ممکن است این سوال مطرح شود که اگر بدست آوردن اطلاعات اندازه‌گیری است، پس ارزشیابی چیست؟ اگر معلمی پس از اندازه‌گیری و بدست آوردن اطلاعات ، کیفیت یا اطلاعات بدست آمده را مورد توجه قرار دهد و به تحلیل آن بپردازد گفته می‌شود که او عمل ارزشیابی انجام داده است. مثلا هر گاه به توانایی کسی نمره بدهیم و این نمره را یادداشت کنیم، توانایی وی را اندازه‌گیری کرده‌ایم. ولی هر گاه نمرات را تفسیر کنیم یعنی آنها را با معیارهای ویژه یا ضوابط معینی مقایسه کنیم، دیگر تنها عمل اندازه‌گیری انجام نداده‌ایم بلکه توانایی پیشرفت شاگردان را ارزیابی کرده است.

پس ارزشیابی نوعی داوری در مورد فرد است. ارزشیابی پیشرقت تحصیلی عبارت است از فرایندی منظم برای تعیین و تشخیص میزان پیشرفت شاگردان در رسیدن به هدفهای آموزشی. از این رو نمی‌توان مشاهدات بی‌نظم و ترتیب رفتار شاگردان و پیشداوری‌های معلمان را ارزشیابی دانست. ارزشیابی پیشرفت تحصیلی همیشه ناظر بر هدفهای آموزشی است. ارزشیابی از اندازه‌گیری جامع‌تر است.

چرا بسیاری از شاگردان از ارزشیابی می‌ترسند؟

علت ترس و اضطراب از ارزشیابی ، بیشتر ناشی از عملکردهای غلط معلمان و روشهای نادرست ارزشیابی است. گاهی معلم نقش خود را فراهم کردن موقعیت و امکانات مناسب آموزشی و پرورشی هدایت فعالیتهای موزشی شاگردان به منظور رشد همه جانبه آنان است، فراموش می‌کند و تنها به انتقال حقایق علمی و اندازه‌گیری آن حقایق ضبط شده توسط فراگیران به منظور عبور آنان از کلاسی به کلاس دیگر می‌پردازند، در حالی که ارزشیابی همچون سایر فعالیتهای آموزشی است.

جدای از زندگی مدرسه‌ای شاگردان وظیفه همه معلمان است که ارزشیابی را از وجه ناآگاهانه به شکل آگاهانه درآورند و بدانند که ارزشیابی تنها برای صدور جواز عبور شاگرد به کلاس بالاتر نیست. در کنار ارزشیابی از پیشرفت تحصیلی فراگیران باید کارایی معلمان در امر تدریس نیز مورد ارزیابی قرار گیرد و میزان موفقیت یا عدم موفقیت معلمان همراه با عوامل موثر در آن مشخص شود معلم باید پس از بررسی میزان پیشرفت تحصیلی شاگردان و تعیین عوامل موثر در آن ، برای رفع نواقص و اشکالات موجود ، اقدامات لازم را به عمل آورد در واقع او باید به اصلاح طرح اجرا و ارزشیابی کل فرایند تدریس و یادگیری بپردازد. برای نیل به این هدف معلم نیازمند شناخت ویژگیهای بدنی ، روانی ، اجتماعی ، عاطفی و همچنین تواناییهای علمی ، استعدادها و نارساییهای شاگردان خود است.

زیرا هدف آموزش و پرورش تنها انتقال معلومات و حقایق علمی نیست بلکه برآوردن نیازهای همه جانبه شاگردان است به طریقی که همه آنان بتوانند استعدادهای خود را از قوه به فعل درآورند. معلم در ارزشیابی مستمر از فرایند آموزش موظف است از یک طرف به رشد گروهی و پیشرفت همه افراد کلاس توجه کند و از طرف دیگر متوجه کمبودهای آموزشی و نقایص پیشرفت تک تک فراگیران باشد و به کشف و برطرف کردن عواملی که سبب چنین کمبودها و نقایصی شده است، بپردازد.

اهداف ارزشیابی

• ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای شناخت تواناییها و زمینه‌های علمی شاگردان و تصمیم‌گیری برای انجام دادن فعالیتهای بعدی آموزش: یادگیری جریانی متوالی و بهم پیوسته است، از همین رو کسب مهارت و دانش در هر زمینه مستلزم داشتنم پایه‌های قوی و مستحکم و در عین حال کاملا علمی می‌باشد. برای نیل به این اهداف ارزیابی ضروری می‌نماید.
  
  
• ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای شناساندن هدفهای آموزشی در فرایند تدریس: فعالیتهای آموزشی به منظور رسیدن به هدفهای آموزشی صورت می‌گیرد و ارزشیابی تحقق یا عدم تحقق هدفها را مشخص می‌کند.
  
  
• ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای بهبود و اصلاح فعالیتهای آموزشی: نتایج ارزشیابی نه تنها میزان پیشرفت تحصیلی شاگردان و عملکرد آنان را در فعالیت آموزشی و پرورشی مشخص می‌کند بلکه کیفیت تلاش شاگرد و روش تدریس معلم و میزان مهارت وی را در این زمینه ارزیابی می‌کند و به معلم فرصت می‌دهد همواره درصدد اصلاح و بهبود روش تدریس خود برآید.
  
  
• ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای شناخت نارساییهای آموزشی شاگردان و ترمیم آنها: اگر ارزشیابی بر اساس موازین علمی تهیه و اجرا شود می‌تواند درباره پیشرفت تحصیلی شاگردان و ضعفها و نارساییهای آنان اطلاعات مفیدی در اختیار معلم قرار دهد و نشان خواهد داد که شاگردان چه مطالبی را فرا گرفته و چه مفاهیمی را نیاموخته‌اند و چگونه می‌توان آنان را برای جبران چنین کمبودهایی یاری کرد.
  
  
• ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای ایجاد رغبت و کسب عادات صحیح آموزشی در شاگردان: ارزشیابی نباید صرفا به منظور نمره دادن و تعیین افراد قوی و ضعیف بکار رود. اگر ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای تهدید شاگردان و تعیین افراد ضعیف مورد استفاده قرار گیرد، ارزش تربیتی خود را از دست می‌دهد. بلکه ارزشیابی باید آنها را با میزان کار و فعالیتشان آشنا سازد و علت میزان پیشرفت و عقب ماندگی آنها را مشخص کند و در آنان رغبت و انگیزه تلاش و فعالیت بیشتر بوجود آورد.
  
  
• ارزشیابی به عنوان عاملی برای ارتقا شاگردان: یکی دیگر از وظایف ارزشیابی سنجیدن میزان توانایی شاگردان برای ارتقا به مرحله دیگر است. اما نباید طوری عمل شود کمه تمام توجهات به محصول نهایی معطوف و موقعیت صحیح آموزشی کم‌کم به دست فراموشی سپرده شود.